Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi

 BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY LĨNH VỰC 
 PHÁT TRIỄN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 4-5 TUỔI
 I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
 Ông bà ta xưa có câu “ Trẻ lên 3 cả nhà học nói” thật đúng như thế dạy 
tiếng mẹ đẻ cho trẻ có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ngôn ngữ phát triển tốt 
sẽ giúp trẻ nhận thức và giao tiếp tốt, hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ. 
Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận với các 
môn học khác. Đặc biệt là thông qua bộ môn phát triển ngôn ngữ, giúp trẻ phát 
triển khả năng tư duy và ngôn ngữ, cảm thụ cái hay, cái đẹp xung quanh trẻ. 
Phát triển ngôn ngữ là một trong các nhiệm vụ quan trọng hàng đầu phát triển 
toàn diện nhân cách cho trẻ.
 Bản thân tôi là một giáo viên được nhà trường phân công công tác giảng 
dạy trẻ ở độ tuổi 4-5 tuổi. Qua những năm giảng dạy tôi nhận thấy rằng ngôn 
ngữ của trẻ còn nhiều hạn chế trong việc trẻ nói lắp, nói ngọng, trả lời chưa tròn 
câu, chưa mạch lạc. Chính vì lẽ đó mà tôi mới đặt ngôn ngữ là nền tảng phát 
triển đầu tiên của tôi để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ được mạch lạc, rõ ràng hơn. 
Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp trẻ nhận thức và giao tiếp tốt góp phần 
hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ. Vì vậy việc phát triển ngôn ngữ mạch 
lạc cho trẻ là một điều hết sức quan trọng nhằm giúp cho trẻ được tiếp cận với 
các hoạt động khoa học khác: Môi trường xung quanh, làm quen với toán, âm 
nhạc, tạo hình...và đặc biệt là thông qua hoạt động làm quen văn học. Hoạt động 
làm quen văn học trẻ được phát triển vốn từ vựng và nói đúng ngữ pháp thông 
qua đọc thơ, kể chuyện, đóng kịch...Vì vậy tôi chọn đề tài " Biện pháp nâng cao 
chất lượng giảng dạy lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi".
 II. NỘI DUNG:
 1. Thực trạng:
 Năm học 2022 - 2023 tôi được sự phân công của BGH dạy lớp chồi 2. Đa 
số trẻ có cha mẹ làm nghề buôn bán nhỏ, làm tôm trong xí nghiệp, trẻ thường 
xuyên ở nhà với ông bà, trẻ ở nhà xem tivi và chơi điện thoại là chủ yếu. Nên 
khả năng giao tiếp phát triển ngôn ngữ còn hạn chế.
 1 Là giáo viên tôi luôn cố gắng đổi mới cho trẻ để trẻ giao tiếp với cô, giao 
tiếp trẻ với trẻ, phát triển vốn từ hoàn chỉnh và phát triển ngôn ngữ mạch lạc.
 1.1. Thuận lợi
 Nhà trường trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ dùng dạy học, 
đồ chơi đầy đủ để cô và trẻ thực hiện tốt hoạt động phát triển ngôn ngữ.
 Ban Giám Hiệu tạo điều kiện cho giáo viên được đi dự giờ hoạt động làm 
quen văn học của các chị em đồng nghiệp để học hỏi rút kinh nghiệm cho bản 
thân.
 100% trẻ lớp tôi đều học bán trú nên dễ dàng theo dõi sự phát triển của trẻ 
về vốn từ của trẻ.
 Phụ huynh có ý thức trong việc đưa trẻ đến trường. Phụ huynh thường 
xuyên trao đổi cùng giáo viên về tình hình học tập và sức khỏe của trẻ ở trường 
cũng như trẻ ở nhà.
 1.2. Khó khăn:
 Còn khoản 40 % cháu có giọng phát âm chưa rõ ràng nói chuyện chưa tròn 
câu, ngôn ngữ chưa mạch lạc.
 Một số phụ huynh bận công việc nên ít quan tâm, chăm lo, trò chuyện với 
trẻ và nghe trẻ nói để uốn nắn cho trẻ về ngôn ngữ.
 Phụ huynh chưa ủng hộ nhiệt tình trong việc tạo nguyên vật liệu để tạo góc 
hoạt động văn học cho trẻ.
 2. Biện pháp thực hiện:
 2.1. Xây dựng kế hoạch hoạt động làm quen văn học:
 Sau khi lựa chọn mục tiêu, các đề tài phù hợp với trẻ của lớp, tôi nghiên 
cứu thêm để chọn đề tài mới sao cho phù hợp với trẻ và đáp ứng khả năng hiểu 
biết diễn đạt ngôn ngữ của trẻ, lựa chọn đề tài mới phù hợp với chủ đề với nội 
dung mục tiêu, cần lựa chọn từ để diễn tả chính xác nội dung mình cần thông 
báo. Chọn từ giúp cho lời nói của trẻ rõ ràng, chính xác và mang sắc thái biểu 
cảm. Chọn từ cần có sự liên kết logic, khi trẻ diễn đạt phải ngừng nghỉ ngắt 
giọng đúng, để giọng nói của trẻ không ê a ậm ừ. Luyện cho trẻ có tác phong khi 
 2 nói thoải mái, tự nhiên, khi nói nhìn vào mặt người nói, trả lời được tròn câu, 
biết lập lại câu hỏi của cô để trả lời.
 Ví dụ: Cô kể cho cháu nghe câu chuyện vì sao Thỏ cụt đuôi, sau đó cô hỏi 
trẻ “Cô vừa kể cho các con nghe câu chuyện gì? Trẻ sẽ biết trả lời: Dạ! thưa cô, 
câu chuyện Vì sao Thỏ cụt đuôi.” Như thế trẻ đã biết trả lời được tròn câu.
 Nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ mạch lạc được thực hiện mọi lúc mọi nơi 
trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Đối với trẻ lớp tôi đang phụ trách 4 - 5 tuổi: 
Tiếp tục dạy trẻ biết nghe - hiểu - trả lời câu hỏi của người lớn. Biết trò chuyện 
với những người xung quanh. Dạy trẻ đọc thơ, kể chuyện về đồ chơi, đồ vật theo 
tranh, kể lại tác phẩm văn học, kể có trình tự, diễn cảm.
 2.2. Làm và sử dụng đồ dùng hoạt động làm quen văn học:
 Tôi tận dụng tất cả những nguyên vật liệu có sẵn, nguyên vật liệu phế thải 
có thể sử dụng làm đồ chơi, cho trẻ được trải nghiệm thực tế: Lịch cũ, ống lon, 
chai nhựa, vải vụn, cành cây khô, lá khô, quần áo cũ nhằm phát triển ngôn 
ngữ cho trẻ.
 Ví dụ: Làm con gối bằng vải vụn để phục vụ cho hoạt động truyện “ Chú 
dê đen” trẻ đóng kịch thể hiện lại nội dung câu chuyện nhằm ngôn ngữ trẻ được 
phát triển hơn.
 Dựa vào từng chủ đề tôi thực hiện kế hoạch làm đồ dùng đồ chơi một 
cách cụ thể, mỗi chủ đề đều có một bộ đồ dùng đồ chơi phục vụ cho giảng dạy 
và vui chơi. Tôi và các cháu đều sử dụng những vật liệu có sẵn như giấy vụn, 
các loại lá, các màu... Để xé dán thành những cuốn tranh chuyện theo trí tưởng 
tượng của trẻ.
 Ví dụ: Trẻ dùng giấy vụn màu xanh để xé thành những giọt nước tí xíu, 
giấy vụn màu đỏ, màu vàng xé thành ông mặt trời để tạo thành tranh chuyện 
trong câu truyện “Giọt nước tí xíu” .
 Phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua hoạt động làm quen văn học không 
đạt được hiệu quả tốt nếu không có các trang thiết bị, dụng cụ đồ dùng. Các thiết 
bị, dụng cụ giúp cho các giờ hoạt động phát triển ngôn ngữ có tác dụng tốt hơn 
 3 đối với trẻ, nó làm tăng hiệu quả của các hoạt động, giúp trẻ hứng thú hơn trong 
lúc học.
 2.3. Tổ chức phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ:
 Để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc thông qua hoạt động làm quen 
văn học thể loại truyện kể, tôi cho trẻ kể lại truyện, chơi đóng kịch và đóng vai 
theo từng chủ đề. 
 Ví dụ: Truyện “ Chú Đổ con” tôi cho cháu chơi đóng vai theo nhân vật 
truyện gồm 4 cháu trong đó “ 1 cháu đóng vai chú Đổ con, 1 cháu đóng vai cô 
mưa xuân, 1 cháu đóng vai chị gió xuân và 1 cháu đóng vai ông mặt trời ” nhằm 
phát triển ngôn ngữ trẻ tốt hơn qua quá trình trẻ đóng vai kể lại câu chuyện theo 
nhân vật.
 Dạy trẻ kể lại truyện: Trẻ tái hiện lại một cách mạch lạc, diễn cảm tác 
phẩm văn học mà trẻ đã được nghe. Trẻ sử dụng nội dung, hình thức ngôn ngữ 
đã có sẵn của các tác giả và giáo viên. Tuy nhiên yêu cầu trẻ không học thuộc 
lòng câu chuyện. Trẻ phải kể bằng ngôn ngữ của chính mình, truyền đạt nội 
dung câu chuyện một cách tự do thoải mái nhưng phải đảm bảo nội dung cốt 
truyện. Yêu cầu đối với trẻ: kể nội dung chính của câu chuyện, không yêu cầu 
trẻ kể chi tiết toàn bộ nội dung tác phẩm. Lời kể phải có cấu trúc ngữ pháp. 
Khuyến khích trẻ dùng ngôn ngữ của chính mình kể. Giọng kể diễn cảm, to, rõ, 
không ê a ấp úng.
 Đối với thể loại thơ thì trên tiết dạy sau khi giáo viên đọc thơ diễn cảm 
cho cháu nghe kết hợp xem đoạn video, sa bàn thơ , kết hợp lấy cử chỉ tay diễn 
tả để thêm phần hứng thú và sau đó đàm thoại nội dung thơ thì đặt câu hỏi sao 
cho trẻ tự tư duy và suy nghĩ để trẻ trả lời mạch lạc, rõ ràng và hiểu nội dung bài 
thơ nhằm cho trẻ phát triển vốn từ của mình qua những câu thơ để cháu trả lời 
theo khả năng của mình để phát triển vốn từ cho trẻ. Cho cháu đọc thơ diễn cảm, 
biết ngắt giọng, lên giọng, xuống giọng để đọc bài thơ hay diễn cảm. Khi trẻ đọc 
thơ sai thì sau khi trẻ đọc xong cô chỉnh sai trẻ ngay câu thơ trẻ đọc có phần lỗi 
hay không chính xác, cô cho cháu đọc lại câu thơ hoàn chỉnh lại và sau đó động 
viên trẻ đọc thuộc lời thơ hơn và đọc diễn cảm hơn.
 4 Ví dụ: Cho cháu đọc thơ diễn cảm kết hợp với cử chỉ, điệu bộ bài thơ “Bàn 
tay cô giáo” của tác giả Định Hải. “ Bàn tay cô giáo trẻ sẽ đọc và xòe đôi bàn 
tay ra trước; Tết tóc cho e thì trẻ sẽ đưa tay lên vuốt nhẹ mái tóc của mình ”
 2.4. Nâng cao chất lượng hoạt động làm quen văn học qua các hoạt 
động khác
 Nâng cao chất lượng hoạt động làm quen văn học cho trẻ không chỉ thông 
qua các bài học mà còn thông qua các hoạt động ngoài trời, hoạt động góc.
 Hoạt động ngoài trời: Dạy trẻ kể những hiện tượng trong cuộc sống hàng 
ngày, những điều trẻ đã biết, tưởng tượng...Trẻ phải tự chọn nội dung, hình thức 
ngôn ngữ sắp xếp chúng theo một trật tự nhất định. Tôi chủ yếu tập cho trẻ kể 
theo hai dạng: Kể chuyện miêu tả, kể chuyện theo chủ đề, đọc thơ diễn cảm 
Tôi tận dụng những bức tranh trên tường bằng cách gợi mở cho trẻ cùng nhau kể 
chuyện lại những bức tranh đó hoặc có các con vật trên sân trường tôi cũng gợi 
mở cho trẻ thi nhau kể lại câu chuyện về các con vật đó. Đối với thơ thì tôi tận 
dụng những hình ảnh thơ có sẵn hoặc do tôi vẽ cho các cháu đọc thơ diễn cảm, 
thi đua nhau đọc đúng với tranh thơ. Điều này sẽ giúp cho các cháu hứng thú và 
có nhiều ý tưởng sáng tạo hơn.
 Ví dụ: Trên tường có vẽ hình ảnh nội dụng câu chuyện “ Nàng Bạch Tuyết 
và bảy chú lùn ” thì tôi sẽ cho cháu kể lại câu chuyện theo tranh trên tường vẽ 
nhằm phát triển ngôn ngữ tốt nhất cho trẻ.
 Hoạt động góc: Dạy trẻ kể chuyện theo tri giác: Không ngừng phát triển ở 
trẻ ngôn ngữ độc thoại, nên cho trẻ nói đúng ngữ pháp, tư thế tác phong khi nói 
mà còn góp phần phát triển tốt các cơ quan cảm giác của trẻ. Bởi vì trẻ có quan 
sát tốt mới kể miêu tả được chính xác. Cô cho cháu kể lại câu chuyện mà cô 
chuẩn bị trên tường ở hoạt động góc, từng cháu thay phiên nhau kể sẽ giúp cho 
các cháu hứng thú hơn khi chơi hoạt động góc và kích thích trẻ tư duy được sáng 
tạo hơn. Ngoài ra tôi còn chuẩn bị cho trẻ rất nhiều chuyện tập về truyện, thơ 
cho trẻ tư duy. Đây là hình thức cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học, là 
cơ sở cho trẻ kiến thức vững vàng khi thực hiện xem tranh đọc thơ và kể chuyện 
được biểu cảm, lo gic. Qua cách làm quen như vậy trẻ biết đánh giá, nhận xét về 
 5 nhân vật trong câu chuyện và hiểu được rõ hơn nội dung câu chuyện, bài thơ 
thông qua ngôn ngữ nói của mình.
 Ví dụ: Bà tiên, ông bụt thì xinh đẹp, đáng yêu còn phù thủy thì độc ác hay 
dê con thì hiền lành còn chó sói thì hung dữ, xấu xa 
 Bên cạnh đó, để bài thơ câu chuyện được hay và hấp dẫn hơn thì không thể 
thiếu sự lồng ghép tích hợp các môn học khác để trẻ được hứng thú.
 Với lời kể diễn cảm, lời thơ mượt mà hấp dẫn làm rung động người nghe, 
nhưng biết tích hợp các môn học khác thì còn hay hơn vì nó làm thay đổi không 
khí, tạo thêm phần hấp dẫn người nghe, làm trẻ chú ý nhiều hơn bớt nhàm chán. 
Bằng những lời ca, lời đối thoại, những câu đố, những bài đồng dao, ca dao hay 
một số trò chơi xen lẫn 
 Ví dụ: Âm nhạc hoạt động hổ trợ cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn 
học, vì thế tôi cho trẻ hát thuộc các bài hát “Một con vịt”, “Đố bạn biết con gì” 
khi trẻ kể chuyện thì trẻ có thể hát về các con vật đó phù hợp với nội dung câu 
chuyện. 
 Tạo hình cũng là hoạt động hổ trợ hay đối với tác phẩm văn học như “ cô 
cho cháu xem tranh Hồ Gươm để mượn hình ảnh dẫn đến câu chuyện sự tích Hồ 
Gươm” hay mượn hình ảnh “ hoa cúc vàng để dẫn đến bài thơ “ Hoa cúc vàng” 
của tác giả Nguyễn Văn Chương”.
 Trò chơi là hình thức chuyển tiếp giữa các lần kể hay thay cho phần cũng 
cố câu chuyện nên tôi thường hay cho trẻ chơi một số trò chơi như: cáo và thỏ, 
mèo và chim sẻ, bắt vịt trên cạn 
 Việc tích hợp các môn học khác vào tác phẩm văn học sẽ giúp trẻ ghi nhớ 
sâu hơn, giúp trẻ tham gia hoạt động một cách tích cực hơn.
 2.5. Kết hợp với phụ huynh
 Như chúng ta đã thấy môi trường tiếp xúc của trẻ chủ yếu là gia đình và 
nhà trường. Chính vì vậy việc kết hợp giữa gia đình và nhà trường là một biện 
pháp không thể thiếu. Phụ huynh cung cấp cho tôi một số nguyện vật liệu của 
góc văn học để phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
 6 Bằng hình thức tuyên truyền với phụ huynh qua biểu bảng theo chủ điểm 
mà cô giáo dạy, kết hợp với phụ huynh về nhà dạy cháu kể chuyện, đọc thơ 
thêm để trẻ ghi nhớ và hiểu hơn nội dung bài thơ và câu chuyện cô dạy.
 Vận động phụ huynh đóng góp các nguyên vật liệu như: giấy vụn, các vỏ 
hộp, mút xốp để cô giáo tạo nguyên vật liệu mở để cho cháu học hứng thú hơn.
 3. Kết quả đạt được:
 Tôi tận dụng nhóm zalo lớp, thường xuyên gởi nội dung truyện, bài thơ lên 
nhóm để phụ huynh dạy trẻ thêm khi trẻ ở nhà, để trẻ vào lớp dạy trẻ dể hơn, trẻ 
hiểu được nội dung thì trẻ cảm nhận đọc bài thơ sẽ hay hơn và cảm nhận qua từ 
nhân vật trong truyện nhanh hơn rất nhiều.
 Đối với trẻ: Trước khi áp dụng biện pháp trẻ đạt 60% và sau khi áp dụng 
biện pháp này thì tỷ lệ đạt 95%, trẻ trả lời rõ ràng, mạch lạc, nói tròn câu. Nhiều 
trẻ biết kể chuyện diễn cảm, biết thể hiện điệu bộ cử chỉ khi kể chuyện, đọc thơ, 
75% trẻ biết kể chuyện sáng tạo, 95% trẻ hiểu được nội dung câu chuyện. Trẻ 
thích chơi đóng kịch, đóng vai theo chủ đề, trẻ nhập vai, thể hiện vai các nhân 
vật trong câu chuyện rất tốt. 
 Đối với giáo viên: bản thân tôi đã nắm chắc phương pháp, tự tin, linh hoạt 
sáng tạo hơn trong các hoạt động. Bản thân cũng đã biết lập kế hoạch thực hiện 
phù hợp với nhóm tuổi mình phụ trách, nắm vững được đặc điểm tâm lý, tình 
hình của từng trẻ để từ đó đưa ra những biện pháp có phương hướng giáo dục trẻ 
thích hợp hơn. 
 Đối với phụ huynh: Từ những kết quả đạt được trên, bản thân tôi đã tạo 
được lòng tin với phụ huynh, làm cho phụ huynh càng tin tưởng, yên tâm đưa 
con đến trường. Qua đó bản thân cũng đã nâng cao nhận thức cho phụ huynh về 
việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là rất cần thiết. Phụ huynh rất quan 
tâm, phấn khởi, thường xuyên chăm lo, trao đổi hỏi thăm tình hình học tập của 
con mình và góp những vật dụng cần thiết để phục vụ các hoạt động học của trẻ 
thường xuyên hơn.. 
 4. Bài học kinh nghiệm:
 7 Nắm được việc tổ chức các hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông 
qua hoạt động làm quen văn học.
 Nắm được nội dung hoạt động cho trẻ phát triển ngôn ngữ để trẻ được hoạt 
động tích cực hơn, ngôn ngữ của trẻ được phát triển mạch lạc hơn.
 Biết tổ chức các hoạt động phát triển ngôn ngữ theo chủ điểm dạy một 
cách linh hoạt sáng tạo phù hợp, vận dụng phương pháp đổi mới “Lấy trẻ làm 
trung tâm” vào trong bài dạy. Đầu tư hơn vào trong soạn giảng trước khi lên lớp.
 Phối hợp với phụ huynh cùng nhau giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách 
tốt nhất.
 III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
 1. Kết luận
 Ngôn ngữ đóng một vai trò rất quan trọng, sự chậm trễ về ngôn ngữ ảnh 
hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Cho nên việc phát triển ngôn ngữ 
cho trẻ đúng lúc và phù hợp với từng lứa tuổi là điều hết sức cần thiết. Phát triển 
ngôn ngữ mạch lạc là cái đích cuối cùng của việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. 
Đây là việc làm không phải dễ nhưng đầy lý thú. Vì vậy để trẻ đạt hiệu quả cao 
thì giáo viên cần tổ chức hoạt động này một cách khéo léo, nhằm phát triển tư 
duy, trí tưởng tượng cũng như năng lực sử dụng ngôn ngữ cho trẻ. Dạy trẻ phát 
triển ngôn ngữ cũng là dạy trẻ biết giao tiếp, cũng là dạy trẻ học làm người. 
Không chỉ về ngôn từ, cấu trúc câu mà cả học về cái tâm, cái tình, cái hồn, hay 
nói cách khác là học giá trị của người đó. Với trẻ thơ thì đây là sự khởi đầu 
nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển 
nhân cách cho trẻ.
 2. Kiến nghị.
 - Đối với nhà trường: Triển khai và áp dụng Biện pháp nâng cao chất lượng 
giảng dạy lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi cho tất cả khối lớp trong 
đơn vị.
 - Đối với phòng Giáo dục - Đào tạo thị xã Giá Rai: Triển khai và áp dụng 
Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-
5 tuổi cho tất cả các trường mầm non, mẫu giáo trong thị xã.
 8 Trên đây là biện pháp của tôi trong quá trình dạy phát triển ngôn ngữ tại 
lớp mình tại Trường mầm non Hương Sen năm học 2022 - 2023 đã thực hiện và 
đạt kết quả tốt. Tôi mạnh dạn đưa ra để các cấp lãnh đạo, bạn bè đồng nghiệp 
xem xét góp ý để được hoàn thiện hơn./.
 Phong Thạnh, ngày 16 tháng 01 năm 2023
 XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG XÉT NGƯỜI VIẾT
 DUYỆT SÁNG KIẾN, GIẢI PHÁP 
 TRƯỜNG
 Huỳnh Kiều Oanh Lê Thị Bé Hiền
 9