Biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc theo hướng tiếp cận đa văn hóa cho trẻ 4 – 5 tuổi
Âm nhạc là nhu cầu của cuộc sống, là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với đời sống con người. Đối với trẻ
mầm non những nốt nhạc trầm bổng, những giai điệu mượt mà vui tươi, trong trẻo của các tác phẩm âm nhạc như là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ, qua đó giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách. Ngoài ra âm nhạc còn là thế giới kỳ diệu đầy cảm xúc. Trẻ có thể tiếp nhận âm nhạc từ khi còn trong nôi, những lời ru của bà, của mẹ, những câu hát mộc mạc, đơn sơ nhưng gần gũi đã dần dần nuôi lớn tâm hồn trẻ thơ.
Với tôi âm nhạc giống như một bí quyết riêng giúp tôi thu hút trẻ, tạo ấn tượng đẹp khi trẻ tới trường lớp. Có thể nói cho trẻ hoạt động với âm nhạc đầy sức hấp dẫn và lý thú, là con đường mang đến cho trẻ niềm vui, niềm say mê kích thích trẻ hoạt động mọi lúc, mọi nơi. Trong tất cả các môn học của trẻ tôi đặc biệt yêu thích bộ môn âm nhạc, có lẽ vì bản thân là giáo viên có năng khiếu âm nhạc.
Trong thực tế, “Giáo dục âm nhạc” đã trở thành một hoạt động không thể thiếu đối với trẻ Mầm non. Bước đầu trẻ được tiếp cận với nền văn hóa của loài người nên cần cho trẻ làm quen với những hình thức nghệ thuật mang tính dân tộc rõ nét như: ca dao, hát ru, dân ca, các trò chơi đồng dao. Âm nhạc là phương tiện sắc bén để bồi dưỡng tình cảm dân tộc.
Do đó, trong nhiều sáng tác bài hát cho trẻ, các nhạc sĩ cũng đã khai thác âm điệu, tiết tấu dân ca các miền làm phong phú nguồn giai điệu để trẻ dễ tiếp thu. Việc sử dụng các trò chơi dân gian, hát cho trẻ nghe dân ca càng thể hiện rõ ý thức dân tộc trong giáo dục âm nhạc. Đối với trẻ 4-5 tuổi thì giáo dục âm nhạc không chỉ dừng lại ở việc cô dạy trẻ hát và múa đơn giản mà phải tổ chức hát, múa dưới nhiều hình thức và luôn đi cùng với đồ dùng, đồ chơi âm nhạc.
Âm nhạc là nhu cầu của cuộc sống, là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với đời sống con người. Đối với trẻ mầm non những nốt nhạc trầm bổng, những giai điệu mượt mà vui tươi, trong trẻo của các tác phẩm âm nhạc như là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ, qua đó giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách. Ngoài ra âm nhạc còn là thế giới kỳ diệu đầy cảm xúc. Trẻ có thể tiếp nhận âm nhạc từ khi còn trong nôi, những lời ru của bà, của mẹ, những câu hát mộc mạc, đơn sơ nhưng gần gũi đã dần dần nuôi lớn tâm hồn trẻ thơ. Với tôi âm nhạc giống như một bí quyết riêng giúp tôi thu hút trẻ, tạo ấn tượng đẹp khi trẻ tới trường lớp. Có thể nói cho trẻ hoạt động với âm nhạc đầy sức hấp dẫn và lý thú, là con đường mang đến cho trẻ niềm vui, niềm say mê kích thích trẻ hoạt động mọi lúc, mọi nơi. Trong tất cả các môn học của trẻ tôi đặc biệt yêu thích bộ môn âm nhạc, có lẽ vì bản thân là giáo viên có năng khiếu âm nhạc. Trong thực tế, “Giáo dục âm nhạc” đã trở thành một hoạt động không thể thiếu đối với trẻ Mầm non. Bước đầu trẻ được tiếp cận với nền văn hóa của loài người nên cần cho trẻ làm quen với những hình thức nghệ thuật mang tính dân tộc rõ nét như: ca dao, hát ru, dân ca, các trò chơi đồng dao. Âm nhạc là phương tiện sắc bén để bồi dưỡng tình cảm dân tộc. Do đó, trong nhiều sáng tác bài hát cho trẻ, các nhạc sĩ cũng đã khai thác âm điệu, tiết tấu dân ca các miền làm phong phú nguồn giai điệu để trẻ dễ tiếp thu. Việc sử dụng các trò chơi dân gian, hát cho trẻ nghe dân ca càng thể hiện rõ ý thức dân tộc trong giáo dục âm nhạc. Đối với trẻ 4-5 tuổi thì giáo dục âm nhạc không chỉ dừng lại ở việc cô dạy trẻ hát và múa đơn giản mà phải tổ chức hát, múa dưới nhiều hình thức và luôn đi cùng với đồ dùng, đồ chơi âm nhạc. Chính vì điều đó, giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng mà không thể thiếu. Cho nên đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ chuyên môn, yêu nghề, mến trẻ. Vì vậy trước khi dạy trẻ học hát và nghe hát, vận động theo nhạc thì người giáo viên phải cho trẻ làm quen với âm nhạc mọi lúc mọi nơi. Đối với trẻ mầm non đã và đang lớn lên trong môi trường khác biệt so với thế hệ cha ông. Thời đại 4.0 cho trẻ cơ hội thụ hưởng những giá trị mới nhưng cũng đồng thời đặt ra nhiều quan ngại về những người làm văn hóa giáo dục.Vì vậy việc nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ theo hướng tiếp cận đa văn hoá là tạo cơ hội để trẻ giải tỏa năng lượng, tiếp cận phương pháp học mới hiện đại, kích thích trí tưởng tượng và phát huy tính sáng tạo. Giáo dục đa văn hóa trong nhà trường chính là hệ thống các tác động có hướng đích của nhà giáo dục đến trẻ em và đến các yếu tố có liên quan qua các chiến lược và phương thức giảng dạy phù hợp nhằm trang bị hiểu biết về sựđa dạng văn hóa, về giá trị truyền thống văn hóa của các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn, hình thành thái độ thân thiện,bình đẳng, tôn trọng với người khác, dân tộc khác, phát triển khả năng giao tiếp, hợp tác, chống phân biệt đối xử cho trẻ em. Tuy nhiên, Thực tế tại lớp tôi đang giảng dạy hoạt động âm nhạc chưa thực sự gần gũi với cuộc sống thực của trẻ (các hoạt động trong sinh hoạt thường ngày, những thói quen tập quán văn hoá địa phương mà trẻ đang sinh sống), Trẻ chủ yếu được giáo dục qua các bài hát theo chủ đề, vì vậy giáo viên cần lên kế hoạch giảng dạy phù hợp với khả năng của trẻ, phát huy được kinh nghiệm đã có của trẻ, giúp trẻ thừa nhận và tôn trọng sự khác biệt Chính vì điều đó, tôi đã luôn trăn trở, tìm tòi và sáng tạo, để tìm ra nhữngcách thức hay, những phương pháp tốt nhất cho bài giảng của mình. Bằng tất cả sự nỗ lực, cố gắng, tôi đã tìm ra được những phương pháp hữu hiệu nhất để phục vụ tốt nhất cho hoạt động của mình. Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc theo hướng tiếp cận đa văn hóa cho trẻ 4 – 5 tuổi ”để nghiên cứu và áp dụng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học cho trẻ trong năm học 2023-2024 1. Giải pháp cũ thường làm Giáo dục âm nhạc đối với trẻ mẫu giáo là vô cùng cần thiết, đòi hỏi cô giáo phải có năng khiếu âm nhạc, yêu nghề, luyện giọng, cho trẻ làm quen với âm nhạc trong tất cả các hoạt động. Trẻ mẫu giáo thích hát theo lời bài hát hay đung đưa người theo tiếng nhạc có giai điệu êm dịu, vui tươi, nhộn nhịp. Ngoài ra chúng tôi còn sử dụng âm nhạc để ổn định lớp, nhóm, vào bài, chuyển tiếp các phần trong giờ học hoặc chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác để tạo sự hứng thú, thư giãn, gây sự chú ý cho trẻ trẻ sẽ linh hoạt, mạnh dạn, thông minh qua việc sáng tạo các động tác khi kết hợp với học hát và rèn luyện vận động. Khi vận động theo nhạc sẽ thúc đẩy sự vận động nhanh nhẹn, khéo léo, bền bỉ, và dẻo dai của cơ thể. - Tuy nhiên trên thực tế giáo viên đã thực sự đầu tư vào hoạt động hay chỉ thực hiện theo hình thức đối phó, chưa chủ động sáng tạo và linh hoạt trong quá trình tổ chức hay vẫn duy trì những phương pháp cũ, hay vẫn truyền thụ kiến thức theo lối bị động, nhồi nhét đó là những vẫn đề mà thực trạng đặt ra để giải quyết. vì vậy giáo viên phải động viên, khuyến khích, kích thích tính chủ động và sáng tạo của trẻ, lấy trẻ làm trung tâm nhằm khích lệ trẻ sáng tạo và vận động trong các hoạt động âm nhạc. - Trong chương trình giảng dạy, trong nhà trường hiện nay vẫn còn quá tập trung vào trí dục, còn đức dục, thể dục và mỹ dục chưa được chú trọng đúng mực. Chính vì vậy chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ theo hướng tiếp cận đa văn hóa đạt kết quả chưa cao. Bên cạnh đó điều kiện về cơ sở vật chất cũng như tài liệu tham khảo để định hướng cho giáo viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục còn ít nên kết quả thực hiện nội dung này chưa thực sự hiệu quả. * Ưu điểm Luôn được sự hướng dẫn chỉ đạo sát sao về chuyên môn của các cấp lãnh đạo và sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trường về cơ sở vật chất cũng như về tinh thần tạo điều kiện cho giáo viên hưởng ứng tích cực tham gia các phong trào của trường và cấp trên đạt kết quả cao. - Ban giám hiệu nhà trường luôn luôn quan tâm đến sự nhận thức phương pháp giảng dậy của tôi, thường xuyên dự giờ góp ý về các tiết dạy âm nhạc giúp tôi nâng cao trình độ âm nhạc cho bản thân mình.. Lớp có đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy, học như: máy tính, máy chiếu, đàn, ti vi và nhà trường còn có riêng 1 phòng nghệ thuật để phục vụ cho các hoạt động âm nhạc của cô và trò. Do được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo nên việc cập nhật thông tin nhanh, được tham gia nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng khác nhau. Bản thân tôi là giáo viên trẻ đạt chuẩn, có trình độ Đại học và có nhiều năm kinh nghiệm dạy trẻ 4-5 tuổi, khả năng công nghệ thông tin tốt nên việc tiếp thu những phương pháp giáo dục mới nhanh hơn. 100 % trẻ được học đúng độ tuổi, ham học hỏi, thích tìm tòi khám phá tham gia vào mọi hoạt động. Đặc biệt là hoạt động giáo dục âm nhạc, trong số đó có 1 số cháu có năng khiếu múa hát, thích tham gia văn nghệ. Tôi thường xuyên được tham gia các buổi tập huấn, chuyên đề do trường và phòng giáo dục tổ chức. Chính vì vậy tôi càng hiểu sâu về chuyên môn hơn, đặc biệt là bộ môn âm nhạc. Có được sự quan tâm, tin tưởng, ủng hộ và phối hợp của phụ huynh giúp giáo viên trong quá trình chăm sóc – giáo dục trẻ. *Nhược điểm Trẻ được học đúng độ tuổi nhưng khả năng cảm thụ âm nhạc không đồng đều , nhiều trẻ còn rụt rè, chưa tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục âm nhạc và tìm hiểu, khám phá về các nền văn hoá khác nhau qua âm nhạc? - Kỹ năng hát và kết hợp vận động trong các giai điệu bài hát trẻ vẫn còn thụ động, rụt rè, chưa mạnh dạn, tự nhiên khi tham gia vào hoạt động âm nhạc. - Phụ huynh đa số làm nghề nông chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em mình nhất là với hoạt động mang tính chất nghệ thuật như hoạt động âm nhạc. Bản thân là một giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo nhỡ, lại thường xuyên tham gia tập luyện văn nghệ cho trẻ trong các ngày lễ hội, hội diễn, tôi nhận thức rõ được tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ lớp mình để giúp trẻ phát triển năng lực cảm xúc, tưởng tượng, sáng tạo, sự tập chung chú ý, khả năng diễn tả hứng thú của trẻ Nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ theo hướng tiếp cận đa văn hoá chưa có sự sáng tạo, kết quả tổ chức hoạt động âm nhạc chưa tạo được nhiều hứng thú cho trẻ do nhiều nguyên nhân, khả năng sáng tạo giáo viên còn hạn chế. Kế hoạch chưa đảm bảo mục tiêu giáo dục đa văn hoá thông qua hoạt động giáo dục âm nhạc, giáo viên chưa mạnh dạn lựa chọn các loại nhạc, bài hát mới, hình thức mới, các trò chơi hay ứng dụng vào dạy trẻ để trẻ cảm nhận được giai điệu âm nhạc. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi đã mạnh dạn trao đổi với đồng nghiệp để tìm ra Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc theo hướng tiếp cận đa văn hóa cho trẻ 4 – 5 tuổi .Trước khi thực hiện áp dụng các biện pháp, đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ ở lớp 4 tuổi D như sau: * Bảng khảo sát học sinh đầu năm: Nội dung giáo dục Số trẻ Trước khi áp dụng được TT Đạt Chưa đạt đánh giá Số Tỷ lệ Số Tỷ lệ trẻ % trẻ % 1 Yêu thích, hào hứng tham gia vào 22 12 54,5 10 45,5 các hoạt động âm nhạc 2 Có khả năng thể hiện cảm xúc, 22 13 59,1 9 40,9 sáng tạo trong các hoạt động âm nhạc dân gian. 3 Yêu văn hoá địa phương, biết tôn trọng sự khác biệt của người 22 14 63,6 8 36,4 khác 4 Trẻ nhận biết và phân biệt một 22 12 54,5 10 45,5 số thể loại âm nhạc Qua bảng khảo sát cho thấy tỷ lệ chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ theo hướng tiếp cận đa văn hóa đạt hiệu quả chưa cao. Đây chính là điều tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để giáo dục trẻ yêu thích, cảm thụ âm âm nhạc tốt hơn. Với những kinh nghiệm đã học và được học tập qua bạn bè đồng nghiệp, sách báo, internet tôi đã áp dụng các Biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc theo hướng tiếp cận đa văn hóa cho trẻ như sau: Giải pháp mới. - Để thực hiện kế hoạch đưa ra sau khi đã khảo sát và có số liệu cụ thể tôi đã mạnh dạn tổ chức chuyên đề nêu ra thực trạng cũng như giải pháp của nhà trường để Ban giám hiệu cùng với giáo viên có kế hoạch thực hiện làm sao để cuối năm đạt kết quả tốt. và cũng giúp cho các đồng nghiệp hiểu được rằng quá trình trẻ tiếp xúc và hoạt động âm nhạc sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố của một nhân cách phát triển toàn diện, hài hòa, là sự phát triển về thẩm mỹ, đạo đức, trí tuệ và thể lực. 1. Biện pháp1: Xây dựng kế hoạch giáo dục âm nhạc lấy trẻ làm trung tâm (Bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn) *Bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn Để giúp đem lại hiệu quả nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ đem lại hiệu quả tốt nhất thì việc bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ rất quan trọng, cần nâng cao nhận thức của toàn thể đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên không ngừng học hỏi để nâng cao trình độ của mình, cũng như tham gia đầy đủ các buổi tập huấn của nhà trường và PGD tổ chức. Hình ảnh 1.1: Hình ảnh giáo viên tham gia lớp tập huấn bồi dưỡng chuyên môn - Bản thân luôn cố gắng học tập, tìm tòi sáng tạo, để tạo hứng thú cho các cháu trong hoạt động âm nhạc, tôi đã tập nhiều làn điệu dân ca, tìm tòi nhiều trò chơi âm nhạc, tôi học nhiều cách làm đồ dùng đồ chơi trên mạng Internet để nghiên cứu tìm ra nhiều cách làm đồ dùng đồ chơi phù hợp với lớp của mình. - Bên cạnh đó muốn hoàn thành tốt mục tiêu đã đề ra là giúp trẻ hứng thú với hoạt động âm nhạc. Trước tiên mình phải rèn luyện bản thân,tôi phải luyện hát, xướng âm, hát đúng nhịp điệu của bài hát, thể hiện nét mặt, cử chỉ phù hợp với bài hát đó. Đối với hoạt động âm nhạc mà nội dung trọng tâm là vận động múa, hay vận động theo lời ca thì tôi phải nghiên cứu và tìm ra những động tác múa phù hợp với khả năng của các cháu trong lớp + Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc phải đa dạng để thông qua âm nhạc trẻ được tiếp xúc với sự đa dạng văn hoá mọi lúc mọi nơi và gắn với thực tiễn cuộc sống của trẻ, thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm, lễ hội giao lưu văn hoá (gắn với văn hoá của cộng đồng nơi trẻ đang sống và văn hoá các vùng miền, văn hoá truyền thống); đan xen hình thức hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để tạo cơ hội cho trẻ phát triển văn hoá cá nhân và các kĩ năng hợp tác, chia sẻ, Ví dụ: Dạy trẻ vận động múa minh họa theo bài hát “Xòa hoa”, giáo viên cho trẻ tập luyện các hình thức múa tập thể, múa đôi, múa theo nhóm (cho trẻ tự chọn bạn múa cùng) khuyến khích trẻ múa cùng tất cả các bạn. Hình ảnh 1.2: Hình ảnh hoạt động âm nhạc theo hướng tiếp cận đa văn hóa + Nội dung của hoạt động giáo dục âm nhạc phải gần gũi với cuộc sống thực của trẻ (các hoạt động trong sinh hoạt thường ngày, những thói quen tập quán văn hoá địa phương mà trẻ đang sinh sống), phù hợp với khả năng của trẻ, phát huy được kinh nghiệm đã có của trẻ, giúp trẻ thừa nhận và tôn trọng sự khác biệt. Ví dụ: Hát/nghe các bài hát có nội dung gần gũi với cuộc sống thực của trẻ như việc trẻ đi học, bố mẹ đi làm, trẻ em chơi các trò chơi như Cháu đi mẫu giáo, Cô giáo miền xuôi, Đi cấy, Hoa thơm bướm lượn, Múa đàn, Trống cơm *Lên kế hoạch, lựa chọn bài hát, nghe hát, trò chơi phù hợp với lứa tuổi. Để thực hiện các hoạt động âm nhạc được tốt, phù hợp với mục tiêu và nội dung đề ra, tôi cùng giáo viên trong lớp họp bàn và chọn những bài hát, nghe hát, trò chơi cần thực hiện cho từng chủ đề. Không những thế, những bài hát, nghe hát tôi chọn phải mang tính giáo dục trẻ phù hợp với lứa tuổi. Để tiết học đạt được kết quả cao thì trước hết tôi phải xác định rõ mục đích, yêu cầu của bài học. Từ đó đưa ra nội dung giáo dục phù hợp với lứa tuổi và đặc điểm tình hình của lớp tôi. So với bậc học khác, ở bậc học mầm non lượng kiến thức truyền thụ cho trẻ đơn giản hơn. Tuy nhiên, vấn đề quan tâm của tôi là nghệ thuật thu hút sự chú ý của trẻ tức là tiết học đó đã thành công được. Chính vì vậy, tôi chú ý thiết kế phần trò chuyện thật sinh động nhằm thu hút sự chú ý của trẻ. Việc thực hiện theo chủ đề của chương trình giáo dục mầm non 4 – 5 tuổi đã tạo điều kiện cho giáo viên được tự chọn các bài hát, chính vì vậy việc chọn các bài hát làm sao để kích thích sự tham gia tích cực của trẻ trong hoạt động âm nhạc là điều rất quan trọng. Trong một chủ đề tôi tạo điều kiện cho trẻ được tiếp xúc với nhiều bài hát ở những thời điểm khác nhau và mọi lúc mọi nơi như: chơi hoạt động ở các góc, hoạt động chơi theo ý thích, Đối với giáo dục âm nhạc, cho trẻ tiếp cận nội dung và hình thức hoạt động từ đơn giản đến phức tạp. Bản thân cần phải biết lựa chọn bài hát phù hợp để dạy cho các cháu luôn tạo tiền đề cho sự phát triển khả năng âm nhạc của lứa tuổi và đáp ứng nhu cầu hứng thú âm nhạc của trẻ. Lời ca của bài hát tôi lựa chọn nội dung dễ hiểu phù hợp với lứa tuổi và cần có hình tượng rõ ràng được thể hiện thông qua lời ca, âm điệu và nhịp điệu dễ nhớ, dễ hát. Hình tượng của lời ca luôn trong sáng, gần gũi với trẻ để nhằm giúp trẻ có thể kết hợp với vận động một cách dễ dàng. So với việc lựa chọn bài hát để dạy và để các cháu nghe hát có phạm vi rộng hơn. Khi nghe đàn hay nghe một bài hát nào đó, trẻ thường quan tâm trước hết là bài hát kể về điều gì và trí nhớ âm nhạc dựa vào sự phù hợp của bài hát với sở thích và năng lực cảm thụ âm nhạc của trẻ. Tổ chức trò chơi âm nhạc: không những giúp trẻ cảm nhận về âm thanh âm nhạc tốt hơn mà nó còn giúp trẻ phát triển nhiều lĩnh vực khác nữa. Lúc tham gia chơi trẻ hòa vào không khí chung của lớp, được vận động sáng tạo, cùng nhau hợp tác để đưa ra câu trả lời. Ví dụ: Trong tiết chuyên đề hoạt động âm nhạc theo hướng tiếp cận đa văn hóa cho trẻ. Tôi được tổ chuyên môn phân công dạy, ở phần tổ chức trò chơi tôi đã chọn một trò chơi mới đó là “ Trò chơi tiết tấu vui nhộn”.kết hợp với bản nhạc của nước Nga “ Yesh li yadayim” ở trò chơi này khi được tham gia chơi trẻ rất hứng thú, vì trẻ không chỉ được cảm nhận về âm thanh, âm nhạc nhanh chậm của bài hát mà trẻ còn được hòa mình vào không khí chung của lớp học, và được vận động sử dụng đôi tay của mình để vỗ vào các bộ phận trên cơ thể như vai đùi theo tiết tấu. Trò chơi mang lại hiệu quả rất cao, trẻ rất hào hứng và thích thú khi được tham gia. 2. Biện pháp 2: Xây dựng môi trường âm nhạc đa dạng, phong phú đồ dùng đồ chơi theo hướng mở. Môi trường giáo dục là một trong những yếu tố trực quan trực tiếp tác động hàng ngày đến trẻ. Môi trường trong và ngoài lớp càng đẹp, càng sinh động thì càng thu hút trẻ hơn. Môi trường giáo dục xung quanh cần tạo cho trẻ cảm giác thân thiện, gắn bó, giàu tình yêu thương, có tính mở, giúp trẻ phát huy tính tích cực trong hoạt động, kích thích nhu cầu tìm hiểu về các nền văn hoá khác, tôn trọng văn hoá khác biệt của các bạn, giúp trẻ thích nghi với môi trường văn hoá đa dạng. Vì thế xây dựng môi trường giáo dục hết sức quan trọng trong việc giúp chúng ta thành công trong việc tổ chức cho trẻ hoạt động. Thực tế cho thấy việc tạo môi trường giáo dục âm nhạc cho trẻ hoạt động nhằm giúp các cháu quan sát sự vật, hiện tựơng một cách trực quan, gần gủi để trẻ có nhiều cơ hội làm quen, trải nghiệm từ đó trẻ hứng thú hơn vào bài học bài học Xây dựng các góc nghệ thuật theo hướng mở và thường xuyên thay đổi theo từng chủ đề, tạo điều kiện cho trẻ hứng thú vào âm nhạc đa văn hoá các vùng miền, Ở đó có các nốt nhạc, giá để dụng cụ âm nhạc sắp xếp gọn gàng như: đàn, trống lắc, trống cơm, phách trẻ, mũ múa, nơ vừa tầm tay trẻ thuận lợi cho sự chú ý, thu hút trẻ và phụ huynh. Không những góc nghệ thuật và còn có các góc khác tôi luôn tạo môi trường đa dạng phong phú cho trẻ làm quen nhằm giúp trẻ hiểu và yêu cuộc sống hơn. Hình ảnh 2.1: Hình ảnh góc nghệ thuật Ví dụ: Thiết kế các môi trường nghệ thuật âm nhạc mang đậm bản sắc văn hoá địa phương trong khuôn viên cơ sở giáo dục mầm non bằng các nguyên vật liệu thiên nhiên dễ kiếm theo vùng, miền: các bộ gõ tự chế bằng các vật liệu tái chế; ống tre/gỗ, chuông gió, vỏ sò/ốc... đặt ở nơi có gió nhẹ, nơi mà trẻ có thể chạm tay vào khi chúng vui chơi; các nhạc cụ, trang phục của địa phương và các vùng miền Ví dụ: Trong tiết chuyên đề tôi dạy trẻ vận động múa minh họa bài hát “Xòa hoa” của dân ca thái. Để trẻ cảm nhận được nét đẹp văn hóa của người dân tộc thái khi múa điệu “Xòa hoa” thì khi tổ chức tôi đã chuẩn bị cho trẻ rất nhiều các đạo cụ khác nhau để cho trẻ trải nghiệm như : Khăn, quạt, hoa tay. Hình ảnh 2.2: Hình ảnh giờ hoạt động âm nhạc Đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị dạy học phải bảo đảm về số lượng và chất lượng để có thể tổ chức được các hoạt động giáo dục âm nhạc có sự đa dạng văn hoá, tạo cơ hội cho trẻ lựa chọn các đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ âm nhạc theo ý thích và phù hợp với bài hát. Khi xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ, căn cứ vào điều kiện thực tế, cơ sở giáo dục mầm non mà tôi đã lựa chọn các nội dung, bản nhạc, bài hát phù hợp để có thể chuẩn bị đa dạng đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị dạy học cho trẻ hoạt động. Chú ý tận dụng diện tích lớp học một cách phù hợp và chú ý cách bố trí, sắp xếp các nhạc cụ, đồ dùng âm nhạc để tạo một không gian đẹp, hấp dẫn và thoải mái với trẻ. Cho trẻ tiếp cận một số nhạc cụ truyền thống đậm bản sắc vùng miền với những kĩ thuật đơn giản. Trẻ được quan sát hình dáng của nhạc cụ, được nghe âm sắc của nhạc cụ và khi âm thanh nhạc cụ vang lên trẻ cảm nhận được sự kì diệu, lạ lẫm, đáng yêu và có thể khiến trẻ thích thú và mong muốn được “chơi” nhạc cụ đó. Do đó, giáo viên, tuỳ theo điều kiện có thể, chuẩn bị một số nhạc cụ phù hợp cho trẻ làm quen. Một số nhạc cụ phù hợp cho trẻ sử dụng như mõ, trống lắc, đàn dân tộc, các loại nhạc cụ gõ Đồ chơi là người bạn không thể thiếu trong các trò chơi của trẻ là phương tiện giúp trẻ vui chơi cầm nắm dễ dàng. Đồ dùng đồ chơi cho trẻ sử dụng đa dạng và phong phú, sử dụng linh hoạt phù hợp với hoạt động. Đồ chơi là người bạn không thể thiếu trong các trò chơi của trẻ và là nguồn vui của trẻ thơ, là những phương tiện trẻ dùng để vui chơi, là những đồ vật cụ thể giúp trẻ cầm, nắm dễ dàng. Giúp trẻ tìm hiểu khám phá thế giới xung quanh, làm quen với những đặc điểm, tính chất của nhiều đồ vật khác nhau, biết được công dụng của chúng trong sinh hoạt và trong lao động của con người, còn là phương tiện giúp trẻ phát hiện ra những mối quan hệ giữa người với người trong xã hội và dần dần biết gia nhập vào những mối quan hệ đó. Đồ chơi còn có tác dụng thúc đẩy, hình thành và phát triển các chức năng tâm lý, góp phần hình thành nhân cách ở trẻ trong đó việc phát triển tình cảm thẩm mỹ rất quan trọng. Tôi sử dụng những lon nước ngọt để làm trống lắc, để bắt mắt và đảm bảo an toàn cho trẻ, tôi đã dùng xốp bitis với nhiều màu sắc khác nhau cắt những bông hoa dán lên hai bề mặt của lon. Với những chiếc trống lắc nhiều màu sắc như vậy sẽ giúp trẻ hứng thú hơn. Bên cạnh đó để thu hút trẻ và cho trẻ được sử dụng nhiều loại nhạc cụ khác nhau như sử dụng những bộ gõ được làm bằng tre, bằng gỗ Hình ảnh 2.3 Hình ảnh dụng cụ bộ gõ được làm bằng tre, gỗ Tôi sử dụng vải nỉ, xốp, dạ nhiều màu sắc cắt và may lại thành những cây đàn để trẻ chơi hoạt động âm nhạc. Hình ảnh 2.4: Hình ảnh dụng cụ âm nhạc làm từ xốp, dạ, vải nỉ. Để kích thích tính tò mò, ham hiểu biết lôi cuốn trẻ vào góc chơi âm nhạc, giáo viên phải chú ý thay đổi chất liệu, những thiết bị tạo âm thanh khác nhau định kỳ, tạo điều kiện cho trẻ sử dụng tối đa. Ví dụ: Cái nắp xoong, úp xuống ta sẽ đánh âm thanh khác so với khi ta ngửa ra, hay đánh trên đỉnh âm thanh khác với khi ta đánh đển ngửa nắp. Việc sử dụng đồ dùng đồ chơi là rất quan trọng và cần thiết nhưng việc sử dụng sao cho có hiệu quả lại là cả một vấn đề. Vì vậy, mỗi giờ học tôi luôn suy nghĩ tìm cách sử dụng sao cho hợp lý, khoa học, phát huy hết tác dụng của nó. Như vậy mới phát triển được tư duy và nhận thức của trẻ. Do vậy, vào đầu năm học tôi đã đề xuất với nhà trường đã mua sắm thêm trang thiết bị, đồ dùng đồ chơi để phục vụ cho hoạt động âm nhạc như: Trang phục, xắc xô, thanh gõ, trống lắc, vòng, ô, kèn. Trong quá trình sử dụng tôi chú ý các loại nhạc cụ tạo ra các âm thanh, để trẻ có thể cảm nhận tốt tiếng gõ đệm, lựa chọn trang phục phù hợp với nội dung bài hát, phù hợp với lứa tuổi của trẻ, cũng như các dụng cụ âm nhạc cho để trẻ sử dụng trong khi biễu diễn. Bằng những nguyên liệu do trẻ và phụ huynh đóng góp, cô và trẻ đã trang trí cho hình thức bên ngoài và tạo ra một bộ gõ với đa dạng các chủng loại như: Bộ gõ bằng võ lon bia, võ trai, hến, gáo dừa, phách gõ bằng gỗ, trống làm bằng ống nhựa Với những đồ chơi đó cô cho trẻ sử dụng trong giờ hoạt động âm nhạc làm cho trẻ hứng thú mà không nhàm chán, đồng thời trẻ còn phân biệt được các loại âm thanh từ những đồ chơi âm nhạc khác nhau. Ngoài ra để tiết học thêm phong phú, tôi còn làm thêm một số đồ dùng phục vụ cho các hoạt động dạy hát hay dạy kỹ năng múa cho trẻ, trang phục biểu diễn cho cô và các cháu. Để lôi cuốn trẻ vào giờ học, tôi luôn động viên khuyến khích trẻ nhằm giúp trẻ phát huy tính sáng tạo cho các cháu. Đưa công nghệ thông tin vào trong quá trình học. Ví dụ: Đối với tiết chuyên đề tôi dạy dạy vận động múa minh họa bài hát “Xòe hoa” Tôi đã tận dụng những nguyên vật liệu phế thải để làm những bông hoa hay nơ cho trẻ đeo tay để khi múa sẽ đẹp, mềm mại và hấp dẫn trẻ hơn. Ví dụ: Đối với hoạt động dạy kỹ năng múa bài hát “Xòe hoa”, tôi chuẩn bị cho trẻ những bộ váy để cho trẻ múa điệu xòa. Tương tự với bài: “Niềm vui của em” tôi chuẩn bị váy, lá cọ mời trẻ tham gia múa phụ họa cùng cô. Ngoài những dụng cụ mua sẵn như hoa vải, hoa nhựa, phách tre, trống lắc... Bản thân tôi luôn cung cấp nhiều nguồn âm thanh: các loại lon, thùng thiếc, thùng giấy chứa đậu, hột hạt, gạo, các loại đá, các dụng cụ nhà bếp, khối gỗ, chén, ly bằng sành. Có thể để giấy báo hay những loại giấy phế liệu có kích cỡ lớn, tạo điều kiện cho trẻ sáng tạo ra các kiểu áo váy... theo tư tưởng các nhân vật, phục vụ chơi vũ hội hóa trang, nhảy múa tự do. Giáo viên cần sưu tầm thể hiện phong phú các thể loại nhạc thiếu nhi, mầm non, dân ca, hò vè, nhạc cổ điển... các loại nhạc cụ dân tộc. Ngoài ra cần có một số đồ dùng khuyến khích trẻ sáng tạo trong vận động theo nhạc như: khăn choàng, hoa đeo tay, chân, những con búp bê bằng vải hay thú nhồi bông làm bạn nhảy cùng trẻ. Tất cả những đồ dùng, đồ chơi trên đều phải ở trạng thái mở, trẻ dễ dàng lấy và sử dụng. 3. Biện pháp 3: Tổ chức các hoạt động giáo dục âm nhạc theo hướng tiếp cận đa văn hoá Dân tộc Việt Nam có nền văn hoá đậm đà bản sắc, tuy nhiên, người Việt Nam hiện nay từ trang phục đến món ăn và lối sống cũng mang một số nét văn hoá của các nước trong khu vực và trên thế giới. Mặt khác, văn hoá dân tộc Kinh ở các khu vực khác nhau ở Việt Nam có sự tiếp nhận và biến chuyển với văn hoá các dân tộc thiểu số trong địa phương. Đồng thời, người dân tộc thiểu số ở Việt Nam vừa có nền văn hoá riêng, vừa mang nhiều nét văn hoá của dân tộc Kinh trong kiến trúc nhà ở, trang phục, lễ hội Như vậy, đa văn hoá là một hiện tượng xã hội xảy ra khi có sự tiếp xúc và tiếp biến các nhóm văn hoá với nhau, trong đó, những khác biệt của các nhóm văn hoá là yếu tố căn bản cấu thành nên tính đa văn hoá Giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non theo tiếp cận đa văn hoá chính là tác động có hướng đích của nhà giáo dục bằng các chiến lược và phương thức giáo dục phù hợp nhằm trang bị hiểu biết về sự đa dạng văn hoá về âm nhạc của các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn, hình thành thái độ tôn trọng giá trị truyền thống văn hoá về âm nhạc, phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc, nhận biết đặc trưng một số thể loại âm nhạc phù hợp với độ tuổi, kĩ năng sử dụng các phương tiện nghệ thuật để thể hiện bản thân qua sản phẩm âm nhạc. Trong đó: Khả năng cảm thụ âm nhạc thể hiện ra bên ngoài qua sự hưởng ứng của trẻ bằng các cách khác nhau khi nghe bài hát, âm thanh, bản nhạc. Một số thể loại âm nhạc cho trẻ nhận biết và phân biệt (tập trung vào âm nhạc dân gian Việt Nam hoặc tại địa phương và một số thể loại âm nhạc như dân ca đương đại khác ). Các sản phẩm âm nhạc: bài hát, bản nhạc, các âm thanh có tính nhạc. Ví dụ: Thông qua hoạt động giáo dục âm nhạc vận động múa “Xòe hoa” ở phần nghe hát bài hát “Hoa thơm bướm lượn” Để trang bị hiểu biết cho trẻ, biết về sự đa dạng văn hoá qua một bản nhạc/bài hát của dân ca quan họ Bắc Ninh, biết về hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp được quyện vào nhau qua giai điệu chữ tình mượt mà sâu lắng của dân ca quan họ Bắc Ninh, cũng như tình yêu của con người với thiên nhiên, con vật của vùng Đồng Bằng Bắc Bộ. (Ôi hoa tôi là nay đóa hoa thơm, ố tình là con bướm lượn, nước xanh tôi là ơ nay nước trong xanh, ối tình là con cá lặn). Trẻ biết thêm về giai điệu của bài hát được vang lên bởi một âm hưởng mang đâm nét dân ca Quan họ Bắc Ninh. Một âm hưởng, nét đẹp truyền thống của vùng Đồng Bằng Bắc Bộ. từ đó trẻ biết tôn trọng giá trị truyền thống văn hoá về âm nhạc, yêu thích bài hát, thích nghe hát, thích hát và thể hiện mô phỏng một số động tác của dân ca phù hợp với giai điệu bài hát Tuỳ theo chủ đề/sự kiện mà có thể tổ chức góc âm nhạc cho trẻ tiếp cận với sự đa dạng văn hoá thông qua các trò chơi với các bài hát/bản nhạc, nhạc cụ, sách ảnh âm nhạc, máy tính Ví dụ: Chủ đề Thực vật, trẻ sẽ chơi các trò chơi liên quan đến các nhạc cụ được tạo ra từ thân cây gỗ như sáo trúc (xuất xứ từ Việt Nam), sáo mèo (xuất xứ từ dân tộc Mông, Việt Nam và Trung Quốc) đàn tranh, đàn nguyệt/kìm, đàn bầu (xuất xứ Trung Quốc), đàn nhị/cò (xuất xứ dân tộc Chăm), đàn guitar (xuất xứ từ Ai Cập và Babylon), madolin (xuất xứ từ Naples), đàn violin (xuất xứ từ Ấn Độ và Ý) Đó có thể là các trò chơi đố nhau giữa các trẻ về xuất xứ của các loại đàn, hoặc có thể mô tả về đất nước tạo ra các loại đàn, chơi với đàn (nếu có) Hình ảnh 3.1: Hình ảnh trẻ chơi đàn trong giờ âm nhạc Ví dụ: Dạy trẻ vận động múa bài hát “ Xòa hoa” của dân ca thái, tôi cho trẻ tập luyện các hình thức múa tập thể, múa đôi, múa đơn, múa theo nhóm (cho trẻ tự chọn bạn múa cùng) khuyến khích trẻ múa cùng tất cả các bạn. Hình ảnh 3.2: Hình ảnh trẻ múa theo nhóm và múa đơn Trong quá trình chuẩn bị cũng như tiến hành các hoạt động lễ hội, tôi luôn tạo cơ hội cho trẻ được trực tiếp tham gia các hoạt động, được trình bày ý tưởng, được chuẩn bị tiết mục văn nghệ và được thể hiện, được biểu diễn phong cách, ý tưởng cá nhân thông qua âm nhạc và chủ động sáng tạo trong âm nhạc. Giáo viên cần lưu ý: mọi ý tưởng/ý kiến của trẻ đều cần được tôn trọng. Hình ảnh 3.3: Trẻ biểu diễn văn nghệ Và Tôi đã chủ động quay video, chụp ảnh lưu lại những giá trị văn hoá do chính trẻ tạo ra. Video này cũng có thể trở thành học liệu của trẻ hoặc của những thế hệ trẻ tiếp theo về một hoạt động văn hoá của địa phương. 4. Biện pháp 4: Nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ thông qua các hoạt động Thực tế giáo dục âm nhạc ở mẫu giáo cho ta thấy rằng năng lực tiếp thu thẩm mỹ về âm nhạc của trẻ không thể tự nó mà phát triển được, mà phải qua một quá trình: Học - chơi ở mọi lúc mọi nơi. Thông qua quá trình mở rộng sự tiếp tục và tương tác giữa trẻ với bạn, với cô, với cộng đồng, tính đa văn hoá được hình thành. Do đó, Tôi đã tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ thông qua tất cả các hoạt động trong ngày và cần lưu ý tích hợp qua hoạt động học của các lĩnh vực phát triển khác. *Hoạt động học: Khi tổ chức hoạt động học Tôi tiến hành theo phương châm “Học mà chơi - chơi mà học”, áp dụng các phương pháp giáo dục theo chương trình giáo dục mầm non, linh hoạt hình thức tổ chức theo điều kiện thực tế, không áp đặt trẻtạo cơ hội cho trẻ được làm quen, trải nghiệm và cảm nhận về một nền văn hoá thông qua âm nhạc. Một hoạt động giáo dục âm nhạc, Tôi có thể tổ chức bằng nhiều hình thức khác nhau, mỗi hoạt động chọn một phần trọng tâm chủ yếu trong một hoạt động. Nếu trọng tâm là học hát, nội dung chính là tập cho trẻ hát thuộc bài hát, hát rõ lời, đúng giai điệu, đặc biệt đối với các làn điệu dân ca. Ví dụ: Cho trẻ dân tộc Kinh nghe bài Đi học để thông qua bài hát giới thiệu văn hoá của trẻ miền núi và việc đi học của trẻ miền núi. (Đi học là hoạt động gắn với cuộc sống hằng ngày của mọi trẻ em nên giới thiệu với trẻ về việc đi học của trẻ ở vùng khác là lựa chọn phù hợp. Trẻ thấy gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp nhận). Nếu trọng tâm là nghe hát, thì tôi chú ý phần nghe hát phải kéo dài hơn, chủ yếu là trẻ được nghe cô hát, trẻ cảm nhận được tính chất, tình cảm của âm nhạc nên hưởng ứng với những trạng thái cảm xúc có trong các bài hát/ bản nhạc mang nét văn hoá (thể loại, giai điệu) mới đối với trẻ. Ví dụ: Khi tổ chức hoạt động học, có thể lựa chọn các bài hát như, Niềm vui của em, Đi học, Inh lả ơi hay những bài dân ca Hoa thơm bướm lượn, Hò ba lí, Trống cơm Khi tổ chức hoạt động ngủ có thể lựa chọn các bài hát Cò lả, Hát ru, Lí chiều chiều, Ru em, Mẹ yêu con Hình ảnh 4.1: Hình ảnh nghe hát trong giờ hoạt động âm nhạc Do đó, khi thể hiện các bài hát cho trẻ nghe, Tôi luôn chú ý các yêu cầu về kĩ thuật âm nhạc như khi hát ru cần nhẹ nhàng, sâu lắng thể hiện các nốt luyến láy mềm mại, đúng với tính chất của làn điệu dân ca và văn hoá vùng miền để trẻ có thể cảm nhận được những khác biệt trong âm nhạc, khác biệt trong văn hoá. Ví dụ: Bài Mẹ yêu con - Nhạc và lời: Nguyễn Văn Tý Đối với trò chơi âm nhạc, Tôi luôn hướng dẫn trẻ cách chơi rõ ràng, cụ thể, cho trẻ cơ hội được sáng tạo trong khi chơi; khuyến khích sự hợp tác, phối hợp, chia sẻ, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của bạn trong nhóm. Ví dụ: Đối với trẻ 4_ 5 tuổi, giáo viên có thể giới thiệu chủ đề chơi hoặc cung cấp cho trẻ một số nhạc cụ, đồ dùng, đồ chơi và hướng dẫn trẻ cách chơi, luật chơi, sau đó có thể cho trẻ tự thoả thuận khi chơi. Đối với hoạt động biểu diễn: Để tổ chức hoạt động biểu diễn hiệu quả, giáo viên Tôi dự kiến các tiết mục biểu diễn mà trẻ đã được học từ các hoạt động trước đó. Đây là cơ hội để cho trẻ tiếp cận với sự đa dạng văn hoá trong âm nhạc, giao lưu âm nhạc, giao lưu văn hoá, thưởng thức nét văn hoá của người khác mang đến và thể hiện nét văn hoá của cá nhân trẻ trước tập thể. Do đó, việc truyền tải các thông điệp văn hoá cần thể hiện ngay từ những lời giới thiệu cho đến việc sắp xếp các tiết mục, chuẩn bị đồ dùng, trang phục và không gian (sân khấu) sao cho mang màu sắc văn hoá của mỗi tiết mục âm nhạc là những yếu tố cần thiết để giáo dục trẻ thông qua hoạt động biểu diễn âm nhạc. Nên cho trẻ tham gia vào quá trình chuẩn bị để tạo cảm hứng cho trẻ trước khi biểu diễn và cũng để trẻ hiểu hơn về thông điệp mình cần truyền tải đến người khác (người xem - khán giả). * Tích hợp nội dung giáo dục âm nhạc qua các hoạt động học của các lĩnh vực phát triển khác: + Tích hợp trong hoạt động phát triển thể chất: Mở nhạc có tiết tấu nhanh để tổ chức cho trẻ tập bài tập phát triển chung hoặc chơi các trò chơi vận động. + Tích hợp trong hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ: Sử dụng các làn điệu dân ca các dân tộc miền núi làm nhạc nền cho hoạt động kể chuyện về vùng núi, mở nhạc cổ điển nước ngoài (không lời) cho trẻ nghe khi tập tô, tập đồ chữ. + Tích hợp trong hoạt động giáo dục phát triển nhận thức: Sử dụng các bài hát liên quan đến nội dung giáo dục phát triển nhận thức để gây hứng thú, để gợi mở hoặc trả lời/kết luận cho một nội dung như cho trẻ nghe bài hát Múa với bạn Tây Nguyên để giới thiệu một tỉnh miền núi của quê hương Việt Nam, cho trẻ nghe bài Đi cấy để giới thiệu một nghề nghiệp trong xã hội Việt Nam, cho trẻ nghe các bài hát nước ngoài để giới thiệu cho trẻ có rất nhiều quốc gia trên thế giới ngoài Việt Nam + Tích hợp trong hoạt động giáo dục phát triển tình cảm - kĩ năng xã hội: Sử dụng các bài hát liên quan đến nội dung giáo dục phát triển tình cảm - kĩ năng xã hội để gây hứng thú, để gợi mở hoặc trả lời/kết luận cho một nội dung như cho trẻ nghe bài hát Lời chào (Hello) để mở đầu cho hoạt động giáo dục lễ giáo, cho trẻ vận động theo bản nhạc Vũ điệu rửa tay để gây hứng thú cho hoạt động giáo dục kĩ năng rửa tay cho trẻ + Tích hợp trong hoạt động tạo hình: sử dụng các bài hát liên quan đến nội dung tạo hình để tạo hứng thú, gợi mở hoặc tạo cảm hứng cho trẻ thực hành - sáng tạo nghệ thuật như cho trẻ hát bài hát Múa đàn để tạo cảm hứng cho hoạt động vẽ về những người bạn, cho trẻ nghe nhạc không lời trong quá trình vẽ * Hoạt động chơi ngoài trời: Thông qua HĐNT Tôi tạo cơ hội để trẻ tiếp xúc với sự đa dạng văn hoá qua các vẻ đẹp của tự nhiên trong nội dung mỗi bài hát. Ví dụ: Hoạt động quan sát cây xanh trong sân trường, khi trẻ quan sát xong, giáo viên cho trẻ hát bài Lí cây xanh - Dân ca Nam Bộ. Qua đó, trẻ được củng cố lại bài hát đã học, giáo dục cho trẻ biết thế nào là trồng cây, có ý thức chăm sóc và bảo vệ cây xanh, hình thành ở trẻ tình yêu thiên nhiên, môi trường xung quanh, yêu vùng đất phương Nam Hình ảnh 4.2: Hoạt động ngoài trời quan sát cây xanh trong sân trường *Hoạt động chơi - hoạt động góc: Tuỳ theo chủ đề/sự kiện mà có thể tổ chức góc âm nhạc cho trẻ tiếp cận với sự đa dạng văn hoá thông qua các trò chơi với các bài hát/bản nhạc, nhạc cụ, sách ảnh âm nhạc, máy tính Ví dụ: Chủ đề Thực vật, trẻ sẽ chơi các trò chơi liên quan đến các nhạc cụ được tạo ra từ thân cây gỗ như sáo trúc (xuất xứ từ Việt Nam), sáo mèo (xuất xứ từ dân tộc Mông, Việt Nam và Trung Quốc) đàn tranh, đàn nguyệt/kìm, đàn bầu (xuất xứ Trung Quốc), đàn nhị/cò (xuất xứ dân tộc Chăm), đàn guitar (xuất xứ từ Ai Cập và Babylon), madolin (xuất xứ từ Naples), đàn violin (xuất xứ từ Ấn Độ và Ý) Đó có thể là các trò chơi đố nhau giữa các trẻ về xuất xứ của các loại đàn, hoặc có thể mô tả về đất nước tạo ra các loại đàn, chơi với đàn (nếu có) Ví dụ: Sau giờ hoạt động chung: Giáo dục âm nhạc. Đề tài: Cô giáo miền xuôi. Phần hoạt động góc - ở góc phân vai cho trẻ chơi trò chơi: Tập làm cô giáo. Cô dạy hát bài: “Cô giáo miền xuôi”, “Cô và mẹ”... hướng trẻ hát những bài có nội dung phục vụ cho bài học và theo chủ điểm, nhằm củng cố những kiến thức đã học. Tôi thấy rằng trẻ rất thích chơi ở góc, thể hiện được công việc ở mỗi góc. Giúp trẻ tìm hiểu về những công việc của người lớn, cứ như trẻ đang chơi mà có học. Hình ảnh 4.3: Hoạt động góc Góc âm nhạc nên bố trí các nhạc cụ dân tộc (vật thật) và các trang phục dân tộc đặc trưng vùng miền, vừa có tính trang trí vừa mang nét đặc trưng văn hoá của dân tộc. Trẻ sẽ rất hứng thú khi được mặc trang phục biểu diễn và sử dụng các nhạc cụ âm nhạc thực sự. Góc âm nhạc cần đặt ở vị trí có khoảng không gian cho trẻ thiết kế sân khấu biểu diễn để tạo cảm xúc tích cực cho trẻ trong hoạt động âm nhạc. Trẻ được thoả thích vận động, được thể hiện tự do các động tác mà mình đã được học hoặc nghĩ ra, góp phần hình thành phong cách cá nhân cho trẻ. * Hoạt động thể dục sáng: Đối với bài tập vận động theo nhạc, Tôi làm mẫu đúng giai điệu của bản nhạc và thể hiện đúng nét văn hoá trong bài hát/bản nhạc.Và Tôi thường xuyên linh hoạt thay đổi hình thức tổ chức với một số trò chơi vận động cho phép trẻ vận động sáng tạo theo nhạc, phát huy phong cách cá nhân của trẻ. Ví dụ: Trong một hoạt động thể dục sáng, Tôi lựa chọn các bản nhạc với các giai điệu tạo thành liên khúc khác nhau để phù hợp với phần khởi động nhẹ nhàng, vận động cơ bản và hồi tĩnh, sau phần vận động cơ bản giáo viên có thể tổ chức chơi vận động sáng tạo với một bản nhạc nước ngoài có tiết tấu thật nhanh. Các bản nhạc/bài hát trong hoạt động thể dục sáng nên có sự kết nối (tương đối) với nhau về nội dung hoặc giai điệu. Hình ảnh 4.4: Hình ảnh hoạt động thể dục sáng *Hoạt động ăn: Tôi cho trẻ nghe các bản nhạc không lời nhẹ nhàng tươi sáng và bật âm lượng vừa phải để trẻ tập trung vào việc ăn cũng như thưởng thức món ăn và thường xuyên thay đổi các bản nhạc để tạo cảm xúc mới mẻ cho trẻ. Hình ảnh 4.5: Hình ảnh giờ ăn *Hoạt động ngủ: Tôi cho trẻ nghe các bản nhạc không lời hoặc các bài hát ru nhẹ nhàng sâu lắng, có tiết tấu chậm để giúp trẻ dần dần đi vào giấc ngủ. Khi trẻ đã ngủ sâu Tôi có thể tắt nhạc. Hình ảnh 4.6: Hình ảnh giờ ngủ trưa * Hoạt động đón/trả trẻ: Âm nhạc không chỉ thực hiện trong giờ học mà còn ở các hoạt động khác trong ngày Giờ đón trẻ có âm nhạc sẽ làm cho không khí vui tươi, tạo hứng thú cho trẻ khi đến trường. Vì thế giáo viên tập trung thời điểm này để cho trẻ nghe các bài hát thông qua băng đĩa nhạc Ngoài ra giờ thể dục sáng là thời điểm thích hợp để lồng ghép âm nhạc qua đó giúp rèn luyện khả năng nghe và luyện tập theo giai điệu của bài hát. Ví dụ: bài hát “Lời chào buổi sáng” “Con cào cào” “Đố bạn” “Mời bạn ăn” có giai điệu vui tươi, lời ca nhí nhảnh rất thu hút trẻ trong giờ đón trẻ và thểdục sáng Ví dụ: Tôi hướng cho trẻ hát và biểu diễn những làn điệu dân ca vui nhộn như điệu lý ngựa ô, đăng đàn cung nhằm giúp trẻ yêu thích, hứng thú với các làn điệu dân ca. * Hoạt động sự kiện, lễ hội: Tôi tổ chức hoạt động âm nhạc theo một chương trình biểu diễn văn nghệ, ví dụ: Lễ hội 20/11, trung thu, mừng ngày 8/3 và lễ tổng kết. Tôi luôn tận dụng mọi thời gian tích hợp như biễu diễn văn nghệ cuối chủ đề, vui văn nghệ để cho trẻ hòa mình vào thế giới âm nhạc. Tập hát, tập múa, tập làm ca sỹ biễu diễn văn nghệ. Ví dụ: Chủ đề “Tết” có thể lựa chọn các bài hát về Tết, mùa xuân của các vùng miền trên đất nước Việt Nam như: Mùa xuân đến rồi (Phạm Thị Sửu) (vùng đồng bằng), Quê hương tươi đẹp (dân ca Nùng), Inh lả ơi (dân ca Thái) (miền núi), Mùa xuân của nhạc sĩ Hoàng Văn Yến (miền Nam _ miền Bắc) Hình ảnh 4.7: Hình ảnh trẻ biểu diễn văn nghệ chào xuân và tết trung thu Đây không đơn thuần chỉ là một chương trình hoạt động văn nghệ tổng hợp mà là một sự kiện văn hoá được tổ chức mang tính cộng đồng. Qua hoạt động này tạo cơ hội để trẻ được trải nghiệm, tìm hiểu về sự đa dạng văn hoá, tôn trọng sự đa dạng văn hoá, tôn trọng sự khác biệt và thể hiện phong cách cá nhân thông qua việc xem, thưởng thức hoặc biểu diễn các tiết mục văn nghệ. Do đó, Tôi đã xây dựng và tổ chức các tiết mục văn nghệ với đa dạng các thể loại mang theo màu sắc văn hoá khác nhau để thể hiện sự đa dạng văn hoá trong âm nhạc. Các tiết mục văn nghệ được sắp xếp/thiết kế một cách khoa học, có mối quan hệ mật thiết với nhau về giá trị văn hoá, thống nhất xoay quanh một nội dung/chủ đề chung và tạo cơ hội cho trẻ được hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để tăng tính hợp tác, chia sẻ. Đối với giờ chơi hoạt động theo ý thích, tôi cho trẻ về nhóm chơi và cho trẻ biểu diễn các làn điệu dân ca theo ý thích của trẻ. Hình ảnh 4.8: Hình ảnh hoạt động theo ý thích, biểu diễn làn điệu dân ca Cho nên qua những bài hát tôi đã dạy cho trẻ và cho trẻ nghe, trẻ hát những bài hát với những làn điệu dân ca qua các chủ đề và cho trẻ xem những đoạn phim về các lễ hội của Huế như lễ hội festival, làng nghề, đua ghe, du thuyền trên sông Hương tôi cho trẻ hiểu rằng, tình yêu quê hương đất nước, tình yêu thương con người, yêu thiên nhiên, yêu lao động, yêu cái đẹp, luôn gìn giữ và bảo tồn nét đẹp của quê hương đất nước cũng như các làn điệu dân ca địa phương như những bài hát dân ca, điệu hò, điệu lý luôn gắn liền với tuổi thơ của trẻ và không bị đánh mất theo cuộc sống hiện đại để nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện đặt nền móng cho thế hệ trẻ tương lai hình thành ở trẻ yếu tố và nhân cách của một con người Việt Nam nói chung , luôn nhẹ nhàng, lịch sự, lễ độ, biết lắng nghe và tôn trọng người khác 5. Biện pháp 5: Làm tốt công tác tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh trong giáo dục âm nhạc tại nhà. Cha mẹ trẻ là những người thầy đầu tiên và quan trọng nhất của trẻ, có rất nhiều lợi ích khi giáo viên nhận ra vai trò của cha mẹ trong việc giáo dục trẻ. Sự tham gia của cha mẹ trẻ là vô cùng quan trọng đối với quá trình học tập của trẻ ở trường mầm non, vì cha mẹ trẻ là người hiểu con mình nhất, họ có thể cung cấp cho cô giáo những thông tin quí giá về trẻ như: Sở thích, thói quen, cách học của trẻ. Tôi đã trao đổi với phụ huynh những sinh hoạt học tập vui chơi hằng ngày của trẻ. Phối hợp với phụ huynh tạo zalo nhóm lớp để tiện trao đổi nắm bắt tình hình của trẻ * Phối hợp về tâm lý cho trẻ: - Luôn bên trẻ, dạy kỹ năng hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc, động viên trẻ, hát cùng trẻ những kỹ năng hát mới như hát đuổi, hát vocal, hát bè nhảy dân vũ.... Trong quá trình dạy trẻ ở lớp, thông qua các tiết học tôi phát hiện ra một số cháu vẫn còn nhút nhác, chưa mạnh dạn lên hát hay vận động cùng các bạn và một số cháu phát âm chưa chuẩn, tôi đã trao đổi với phụ huynh ngoài thời gian cháu ở lớp phụ huynh cần luyện tập thêm cho cháu phát âm (Lúc ở nhà phụ huynh có thể mở nhạc và cùng hát với con, qua đó phát hiện ra các cháu phát âm không đúng những từ nào để có thể giúp trẻ sữa kịp thời), hay phụ huynh có thể mở nhạc cho trẻ nghe và cùng trò chuyện với trẻ về nội dung của bài hát đó như vậy sẽ giúp các cháu mạnh dạn, tự tin hơn khi tham gia các hoạt động cùng các bạn. Tôi còn kết hợp với phụ huynh sưu tầm băng đĩa nhạc hay cha mẹ cho trẻ nghe băng đĩa ở nhà, cùng trẻ thể hiện bài hát các vùng miền, hoạt động giáo dục âm nhạc phải hướng tới giáo dục trẻ tôn trọng sự đa dạng văn hoá, tôn trọng người khác, tôn trọng bạn (những người đến từ các nền văn hoá khác, dân tộc khác, có đặc điểm khác biệt với mình), từ đó tự tin thể hiện văn hoá cá nhân, tăng tính hợp tác, tích cực hoạt động, phát triển các mặt, hoàn thiện nhân cách. Từ đó làm phong phú thêm vốn hiểu biết âm nhạc, giúp trẻ mạnh dạn, tự tin khi thể hiện ca khúc từ yêu thích, những bài hát hay có nội dung phù hợp với trẻ ngoài chương trình để dạy trẻ hoặc ghi âm giọng hát của trẻ vào đĩa để xây dựng thư viện âm nhạc của lớp từ đó giúp trẻ hoàn thiện kĩ năng ca hát của mình và tích cực tham gia vào hoạt động múa, hát hơn. Ở lứa tuổi này trẻ rất dễ xúc động trước những lời khen chê của người lớn. Vì vậy giáo viên và phụ huynh phải luôn động viên khuyến khích khen trẻ trong những lúc trẻ thực hiện tốt là động cơ mạnh nhất thúc đẩy sự hứng thú và ham học của trẻ. Bên cạnh đó gia đình và cô giáo luôn tạo cho trẻ tâm thế thoải mái vui tươi, mạnh dạn và luôn được quan tâm chăm sóc chu đáo khi trẻ học tốt, thì lời khen của cô giáo và phụ huynh. * Phối hợp trong việc dạy trẻ mọi lúc mọi nơi: - Hàng tuần khi tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc cho trẻ, tôi đánh giá kết quả sau mỗi giờ hoạt động. Thường xuyên trao đổi với phụ huynh về kỹ năng mà trẻ cần đạt được của buổi học, những trẻ nào có kỹ năng cảm thụ âm nhạc tốt, hát đúng giai điệu, lời ca phụ huynh sẽ cùng kết hợp để dạy trẻ ở mọi lúc mọi nơi. - Ở trường khi tổ chức các hội thi văn nghệ thì tôi đã tham mưu với ban giám hiệu nhà trường mời phụ huynh đến tham dự để trẻ thấy được niềm vui ễ thích, tự hào khi biểu diễn và thông qua đó cũng tạo được mối liên kết giữa cha mẹ và nhà trường trong việc nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ. - Ở trường khi tổ chức các hội thi văn nghệ thì tôi đã tham mưu với ban giám hiệu nhà trường mời phụ huynh đến tham dự để trẻ thấy được niềm vui thích, tự hào khi biểu diễn và thông qua đó cũng tạo được mối liên kết giữa cha mẹ và nhà trường trong việc quan tâm rèn luyện khả năng âm nhạc cho trẻ. Sau đây là kết quả mà trẻ lớp tôi đạt được sau khi áp dụng biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ theo hướng tiếp cận đa văn hóa cho trẻ 4-5 tuổi. + Bảng 2:Bảng kết quả khảo sát sau khi áp dụng biện pháp Nội dung giáo dục Số trẻ Sau khi áp dụng được TT Đạt Chưa đạt đánh giá Số Tỷ lệ Số Tỷ lệ trẻ % trẻ % 1 Yêu thích, hào hứng tham gia vào 22 21 95,5 1 4,5 các hoạt động âm nhạc 2 Có khả năng thể hiện cảm xúc, 22 22 100 0 0 sáng tạo trong các hoạt động âm nhạc dân gian. 3 Yêu văn hoá địa phương, biết tôn trọng sự khác biệt của người 22 20 90,9 2 9.1 khác 4 Trẻ nhận biết và phân biệt một 22 20 90,9 2 9,1 số thể loại âm nhạc * Bảng 3: Bảng so sánh kết quả khảo sát chất lượng của trẻ trước và sau khi áp dụng biện pháp Nội dung khảo sát Kết quả Tỷ lệ % STT Trước Sau Trước Sau 1 Yêu thích, hào hứng tham gia vào các 12 21 54,5 95,5 hoạt động âm nhạc 2 Có khả năng thể hiện cảm xúc, sáng 13 22 59,1 100 tạo trong các hoạt động âm nhạc dân gian. 3 Yêu văn hoá địa phương, biết tôn trọng sự khác biệt của người khác 14 20 63,3 90,9
File đính kèm:
bien_phap_nang_cao_chat_luong_giao_duc_am_nhac_theo_huong_ti.pdf
