Biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua tác phẩm văn học

 BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI
 THÔNG QUA TÁC PHẨM VĂN HỌC
 I. ĐẶT VẤN ĐỀ.
 Mục tiêu của giáo dục Mầm Non là nuôi dạy, chăm sóc, giáo dục trẻ phát 
triển toàn diện theo 5 lĩnh vực. Trong đó hoạt động làm quen văn học là một trong 
những hoạt động đóng vai trò hết sức quan trọng.
 Dạy tiếng mẹ đẻ cho trẻ tuổi mầm non có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. 
Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp cho trẻ nhận thức và giao tiếp tốt góp phần 
quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ, giúp trẻ dễ dàng 
tiếp cận với các môn học khác như: làm quen với môi trường xung quanh, làm 
quen với toán, âm nhạc, tạo hình..., phát triển cả về xúc cảm và đạo đức. 
 Thông qua làm quen văn học trẻ được đọc thơ, kể chuyên, đóng kịch, việc 
giáo viên sử dụng nghệ thuật trong văn học sẽ giúp trẻ có khả năng phát triển trí 
nhớ, tư duy và ngôn ngữ, giúp trẻ yêu thích văn học, nhận thức về thế giới xung 
quanh, bồi dưỡng tình cảm, ước mơ cao đẹp, cảm nhận vẻ đẹp tự nhiên và đời sống 
xã hội, rèn kĩ năng đọc, kể và thể hiện tác phẩm văn học.
 Đối với lớp tôi, trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, việc dạy trẻ phát triển ngôn ngữ 
mạch lạc là quan trọng để trẻ có kiến thức chuẩn bị vào lớp một, dạy trẻ kể lại các 
tác phẩm văn học, kể có trình tự, diễn cảm hiểu nội dung các tác phẩm văn học qua 
sự hướng dẫn của cô, luyện cho trẻ ngôn ngữ mạch lạc thể hiện qua việc tham gia 
trò chơi, đối thoại và độc thoại trong văn học và mọi lúc mọi nơi trong sinh hoạt 
hằng ngày của trẻ. Thông qua hoạt động văn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ là 
một nhiệm vụ quan trọng trong chương trình giáo dục toàn diện trẻ.
 Vì vậy tôi chọn đề tài “Biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 – 6 tuổi 
thông qua tác phẩm văn học”.
 II. NỘI DUNG
 1.Thực trạng
 Đầu năm học được sự phân công của Ban giám hiệu nhà trường, tôi được 
đảm nhận phụ trách dạy lớp Lá 2, với tổng số trẻ là: 38/20 nữ:
 - Đa phần là trẻ được học qua lớp chồi, trẻ có nề nếp.
 1 
 - Trẻ ở nhà với ông bà nên ít khi giao tiếp, thường xem tivi và chơi điện 
thoại, ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế, nói chuyện chưa tròn câu, chưa sử dụng được 
ngôn ngữ mạch lạc.
 Với số trẻ đông như vậy trong quá trình giảng dạy tôi đã gặp không ít những 
thuận lợi và khó khăn như sau:
 1.1. Thuận lợi:
 Được sự quan tâm và giúp đỡ của BGH nhà trường, tạo mọi điều kiện về cơ 
sở vật chất, thiết bị cũng như góp ý về chuyên môn để tôi có cơ hội nâng cao trình 
độ chuyên môn cũng như phương pháp giảng dạy, kĩ năng sư phạm của bản thân.
 Tất cả trẻ trong lớp được phân chia đúng độ tuổi, đa số các cháu đã qua lớp 
mầm, chồi nên đa phần trẻ có nề nếp học tập, vui chơi và kĩ năng tự phục vụ tốt.
 Qua giờ hoạt động, có 65% trẻ đều nắm được nội dung câu chuyện, thuộc 
thơ. Trả lời câu hỏi khá rõ ràng và tương đối đầy đủ ý.
 Bản thân tôi luôn cố gắng nổ lực hết mình, có ý thức tự học hỏi, trau dồi 
kiến thức, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng.
 1.2. Khó khăn:
 Có trên 30% trẻ nhập vai vào nhân vật còn rụt rè, ngôn ngữ còn hạn chế, trẻ 
còn nói ngọng, chưa mạch lạc, chưa tròn câu, phát âm chưa rõ ràng.
 Đồ dùng chưa phong phú, hấp dẫn nên trẻ chưa hứng thú tham gia vào hoạt 
động, môi trường văn học chưa đa dạng.
 Một số phụ huynh chưa phối hợp cùng cô về việc rèn luyện thêm kiến thức 
cho trẻ ở nhà, ủng hộ nguyên vật liệu để làm đồ dùng như: thùng, giấy, vải, 
 Từ những khó khăn trên tôi đã vận dụng các biện pháp sau đây vào giờ hoạt 
động làm quen văn học.
 2. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.
 2.1. Làm đồ dùng đồ chơi
 Để trẻ học hứng thú hơn, tiếp thu nhanh hơn, đạt hiệu quả cần làm đồ dùng. 
Giáo viên kết hợp với trẻ trong việc làm đồ dùng nhằm giúp trẻ trãi nghiệm, hứng 
thú hơn. Ngoài ra còn phải tạo môi trường văn học cho đẹp mắt, hứng thú giúp trẻ 
say sưa trãi nghiệm, tự tư duy trong phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Tôi xây dựng 
 2 
giáo án theo hướng mở, thay đổi từng chủ đề để trẻ hoạt động mọi lúc mọi nơi, trẻ 
nhìn vào các hình ảnh quen thuộc trẻ có thể kể câu chuyện hay đọc bài thơ diễn 
cảm một cách dễ dàng mà không cần cô hướng dẫn.
 Ví dụ: Chủ đề thế giới động vật, tôi tạo góc văn học có nhiều con vật sống 
trong rừng, trang trí thêm tranh cây xanh tạo hình rừng, núi, trẻ nhìn vào tranh có 
thể kể một câu chuyện do trẻ tự sáng tạo như truyện “Dê trắng, dê đen”, “Thỏ và 
rùa”, “Bác voi tốt bụng”, “Rùa con tìm bạn” 
 Tôi tận dụng các nguyên liệu vật liệu có sẵn như: chai nhựa, xốp, vải vụn, 
cành cây khô, lá cây, hột, hạt, hộp giấy vẽ và tô màu những bức tranh, hoặc 
những hình ảnh sáng tạo gợi mở cho trẻ tưởng tượng kể chuyện, sẽ kích thích trẻ, 
gây hứng thú cho trẻ, để trẻ biết cách sử dụng và giữ gìn đồ chơi .
 Và với giáo dục theo phương pháp lấy trẻ làm trung tâm mới nhất năm nay 
thì sẽ không cần thiết phải chuẩn bị quá nhiều đồ dùng, đôi khi chỉ là 1 khung cảnh 
khu rừng sẽ kích thích trẻ kể chuyện sáng tạo, rối tay bằng vải vụn để kể chuyện, 
bức tranh nền bằng bìa giấy để kể chuyện, tự trẻ làm ra tấm thiệp bằng nhiều 
nguyên vật liệu thiên nhiên yêu thích để tặng bà tặng mẹ thông qua bài thơ hay ca 
dao, tục ngữ, giấy và hộp sữa làm chậu hoa tạo sân khấu cho các bé khi tham gia 
đọc, kể về các tác phẩm văn học 
 2.2.Phối hợp với phụ huynh:
 Trao đổi và vận động phụ huynh cố gắng dành thời gian để tâm sự với trẻ và 
lắng nghe trẻ nói, khi trò chuyện với trẻ phải nói rõ ràng mạch lạc, tốc độ vừa phải 
để trẻ nghe cho rõ, cha mẹ người thân phải cố gắng phát âm đúng cho trẻ nói theo. 
Khuyến khích phụ huynh cung cấp kinh nghiệm sống cho trẻ, cần tránh cho trẻ 
nghe những ngôn ngữ không chính xác.
 Vận động phụ huynh ủng hộ cho lớp các nguyên vật liệu sẵn có để trang bị 
cho việc làm đồ dùng đồ chơi như chai nhựa, vải vụn, hột hạt, vỏ sò, nghêu, 
 Lên biểu bảng, cũng như in ra câu chuyện, bài thơ để gửi phụ huynh về dạy 
trẻ thêm để trẻ thuộc nội dung tác phẩm văn học cần truyền đạt, quay các đoạn 
video trong hoạt động kể truyện hoặc trẻ đọc thơ gởi qua zalo nhóm để phụ huynh 
 3 
tương tác hàng ngày và giúp phụ huynh rèn cho trẻ khi ở nhà về nội dung truyện và 
các nhân vật trong truyện, cho trẻ hiểu và nhớ nội dung câu truyện.
 2.3. Về đổi mới, sáng tạo hình thức cho trẻ hoạt động làm quen văn học 
và ứng dụng công nghệ thông tin:
 Muốn trẻ học tập tích cực, tiếp thu nhanh và thể hiện được chính bản thân 
mình, được tiếp cận, trao đổi với cô và các bạn về những kiến thức của mình thì 
không nên áp đặt quy trình tiếp nhận kiến thức 1 cách khuôn khổ. Thông qua tiết 
học phải tạo được không khí thoải mái nhất cho trẻ: trẻ được trao đổi và lắng nghe, 
được tự tin phát biểu kiến thức theo khả năng hiểu của mình. Khi trẻ được trực tiếp 
tham gia, cảm nhận, trãi nghiệm, suy ngẫm và giải quyết vấn đề thì tốc độ cũng 
như mức độ lượng kiến thức của trẻ sẽ đạt hơn.
 Trẻ kể lại truyện, diễn đạt nội dung thơ: Trẻ sẽ sử dụng nội dung, hình 
thức ngôn ngữ đã có sẵn của các tác giả và của giáo viên để tái hiện lại câu chuyện, 
bài thơ, trẻ kể bằng ngôn ngữ của chính mình, truyền đạt nội dung câu chuyện một 
cách tự do thoải mái nhưng phải đảm bảo nội dung cốt truyện, giọng đọc thơ, kể 
diễn cảm, to, rõ ràng, ấp úng, thể hiện đúng ngôn ngữ đối thoại hay độc thoại hình 
thức ngôn ngữ: cách dùng từ đặt câu.
 Ví dụ : Truyện 3 chú heo con: trẻ có thể kể lại cốt lõi của câu chuyện là tính 
cách, mỗi chú heo xây được nhà như thế nào? Câu thoại của các nhân vật từ chó 
sói, đến 3 anh em nhà heo được thể hiện với giọng đọc khác nhau 
 Cô nên sử dụng ngôn ngữ ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với nhận thức của trẻ 
để kể lại nội dung tác phẩm, luyên trẻ kể với tốc độ vừa phải, giọng rõ ràng, tư thế 
tự nhiên. 
 Đàm thoại về tác phẩm văn học:
 Các câu hỏi đàm thoại không nhất thiết phải theo trình tự của bài thơ, câu 
chuyện Cô chủ yếu hỏi về nội dung cốt lõi, cách sử dụng ngôn ngữ đặt câu hỏi 
cũng đòi hỏi trẻ suy nghĩ và trả lời. Kích thích trẻ suy nghĩ, trả lời theo hiểu, biết 
đánh thẳng vào mục tiêu đặt ra từ câu chuyện, bài thơ đó.
 4 
 Ví dụ: Bài thơ “Bạn mới”: Điều gì đã xãy ra với người bạn nhỏ mới đến 
trường? Để kích thích trẻ trả lời hướng tới nội dung thơ một cách chủ động hơn, 
nắm kiến thức vững vàng.
 Truyện: đóng kịch, kể chuyện sáng tạo:
 Là phương pháp tốt để phát triển ngôn ngữ đối thoại cho trẻ. Nội dung kịch 
được chuyển thể từ tác phẩm văn học mà trẻ đã được làm quen. Khi đóng kịch trẻ 
cố gắng thể hiện đúng ngữ điệu, tính cách nhân vật mà trẻ đóng, giúp cho ngôn 
ngữ của trẻ mang sắc thái biểu cảm rõ rệt, mạch lạc.
 Ví dụ: đóng kịch truyện “Cô bé quàng khăn đỏ”, khi đóng vai cô bé phải nói 
giọng nhẹ nhàng , hồn nhiên. Trẻ đóng vai chó sói phải nói với giọng hung dữ
 Dạy trẻ kể theo trí giác: Không ngừng phát triển ngôn ngữ độc thoại nên cho 
trẻ nói đúng ngữ pháp tư thể tác phong khi trẻ nói và phát triển các cơ quan cảm 
giác. Mục đích nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ phát triển tư duy lô gíc, 
khả năng quan sát, trẻ tập trung vào đồ chơi.
 Dạy trẻ kể chuyện theo trí nhớ: Phát triển ngôn ngữ mạch lạc, chọn đề tài 
phù hợp với nhận thức và kinh nghiệm của mình. Ví dụ: Ngày mai là ngày cuối 
tuần các con ở nhà làm gì? Con làm việc đó như thế nào? Đi chơi thì đi những 
đâu?...
 Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo: Yêu cầu trẻ kể mạch lạc, lô gíc, ngôn ngữ có thể 
kể bằng mô hình, hay bằng tranh, có thể hình thức cô kể một đoạn, rồi yêu cầu trẻ 
kể tiếp, tổ chức nhiều hình thức sinh động phát huy trí tưởng tượng của trẻ.
 Ví dụ: Câu chuyện: Tích chu.
 Cháu A đóng vai Tích Chu (lúc đầu ham chơi, thái độ không vâng lời), sau 
biết lỗi (tỏ thái độ biết nhận lỗi, giọng trầm): Bà ơi bà ở đâu? Bà ở lại với cháu. 
Cháu sẽ đem nước cho bà, bà ơi !
 Cháu B đóng vai bà (giọng run run, rứt khoát): Bà đi đây! Bà không về nữa 
đâu !
 Cháu C đóng vai Bà Tiên (tính cách hay giúp đỡ mọi người, giọng nói dịu 
dàng, nhỏ nhẹ): Nếu cháu muốn bà cháu trở lại thì cháu phải đi lấy nước suối tiên 
cho bà cháu uống, đường lên suối tiên xa lắm, cháu có đi được không?
 5 
 Thơ: trò chơi về thơ
 Trò chơi cho trẻ thực hiện nhằm củng cố lại toàn bộ nội dung chính của bài 
thơ, tích hợp, lồng ghép, kết hợp với tất cả các môn khác và giúp tiết học trở lên 
sinh động hơn.
 Ví dụ: Bài thơ “Đàn kiến con”: trẻ được nối nhau di chuyển và vận chuyển 
thức ăn vào hang như cách mà các chú kiến con vẫn chăm chỉ làm.
 Bài thơ “Yêu mẹ”: trẻ được giáo dục biết quý trọng, yêu thương, nghe lời 
mẹ, tự tay làm những tấm thiệp hay những bó hoa bằng các nguyên vật liệu tự 
nhiên tặng mẹ để thể hiện sự yêu thương dành cho mẹ.
 Bài thơ “Cái mũi”: trẻ hiểu được chức năng của mũi, được trực tiếp dùng 
khứu giác để ngửi và gọi tên, chọn hình ảnh đúng đem về cho đội mình khi thi đua 
với nhau .
 Sắp xếp lịch học KIDSMART cho trẻ mỗi tuần một buổi. Trẻ được tham gia 
vui học KIDSMART với những trò chơi vô cùng lý thú, hấp dẫn như: Người bạn 
ngộ nghĩnh, tập kể chuyện kể chuyện cho trẻ nghe kết hợp nhìn hình ảnh qua 
phần mềm Trí Việt, qua đó trẻ cảm nhận được thế giới truyện kể phong phú hơn và 
hấp dẫn hơn giúp trẻ hiểu nội dung và tri giác lại câu chuyện một cách dễ dàng.
 Và còn nhiều trò chơi khác nữa ở phần mềm Trí Việt giúp trẻ trẻ vô cùng 
hứng thú và rất thích khi tham gia vào các hoạt động học.
 3. Kết quả đạt được
 Đối với trẻ: Trước khi áp dụng biện pháp có trên 30% trẻ nhút nhát, ngôn 
ngữ còn hạn chế, sau khi áp dụng biện pháp có 100% trẻ hứng thú tham gia vào 
hoạt động học, không còn trẻ nhút nhát, ngôn ngữ mạch lạc hơn trước, biết kể hoàn 
thiện câu chuyện và kể truyện sáng tạo, biết đóng kịch và thể hiện tính cách nhân 
vật. Trẻ phát triển về ngôn ngữ, trẻ nói rõ rang, tròn câu, tự tin.
 - Trẻ thuộc thơ, ghi nhớ nội dung câu chuyện. Trẻ có thể đọc diễn cảm bài 
thơ, thuộc lời thoại nhân vật đúng ngữ điệu, tích cực, chủ động tham gia vào hoạt 
động.
 Đối với phụ huynh: 100% Phụ huynh ủng hộ cho trẻ tham gia làm đồ dùng 
đồ chơi cho các cháu như: tranh ảnh, sách báo, truyện theo chủ đề, truyện sáng tạo, 
 6 
khâu rối tay giống vải, góp phần phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ, trẻ hứng thú 
khi học môn văn học thể loại truyện kể. Phụ huynh phối hợp nhịp nhàng, ủng hộ 
nhiều nguyên vật liệu sẵn có để góp phần kích thích hứng thú của trẻ, phụ huynh 
biết được tầm quan trọng của giáo dục, đặc biệt là về phát triển ngôn ngữ. Phụ 
huynh cũng có rèn thêm cho trẻ ở nhà, trẻ nói mạch lạc hơn, tròn câu. Thường 
xuyên tương tác zalo nhiều để phối hợp với giáo viên trong việc dạy cho trẻ bài 
thơ, câu chuyện, hình ảnh nhân vật khi trẻ ở nhà.
 Đối với giáo viên: Bản thân đã áp dụng phương pháp dạy học tích cực vào 
hoạt động sáng tạo, phù hợp, tạo được cơ hội cho trẻ trải nghiệm, khám phá và rèn 
các kỹ năng một cách tích cực. tích lũy thêm kinh nghiệm về sưu tầm nguyên vật 
liệu và sự khéo léo, sáng tạo trong làm đồ dùng đồ chơi.
 - Thông qua các buổi sinh hoạt tổ, họp chuyên môn, bồi dưỡng chuyên môn, 
tôi được tập thể nhà trường đánh giá cao về tổ chức hoạt động làm văn học.
 4. Bài học kinh nghiệm:
 Từ những kết quả đạt được, tôi đã rút ra được bài học kinh nghiệm sau:
 Giáo viên cần nâng cao trình độ ngôn ngữ của chính bản thân mình, coi ngôn 
ngữ là một phương tiện giáo dục chủ đạo, kiên trì và nhẩn nại, yêu trẻ như con của 
mình.
 Giáo viên thay đổi cách trang trí lớp hấp dẫn trẻ, phải sưu tầm tranh ảnh, các 
đồ dùng, đồ chơi đẹp, đảm bảo tính thẩm mỹ và khoa học, thu hút được trẻ vào tiết 
học.
 Phối hợp với phụ huynh để động viên giáo dục trẻ, ủng hộ cho trẻ tham gia 
làm đồ dùng đồ chơi cho các cháu góp phần phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ, 
trẻ hứng thú khi học môn văn học thể loại truyện kể.
 Bản thân luôn tìm hiểu tâm sinh lý của trẻ, sở thích và khả năng đặc biệt của 
trẻ, để có cách giáo dục phù hợp với trẻ, yêu mến, đối xử công bằng với trẻ, khích 
lệ tính sáng tạo, tư duy của trẻ, từng bước hướng dẫn trẻ tham gia tích cực mọi 
hoạt động.
 7 
 Sáng tạo các hình thức vào bài dạy hấp dẫn, tích hợp hài hòa vào các hoạt 
động một cách có lôgic, tạo cho tiết dạy phong phú, hấp dẫn, tạo cho trẻ thích thú, 
tham gia tích cực vào bài dạy.
 Học hỏi đồng nghiệp, đúc kết được nhiều kinh nghiệm quý báu cho bản thân, 
nâng cao trình độ chuyên môn và trang bị cho mình những kiến thức cơ bản cần 
thiết để việc giảng dạy đạt hiệu quả cao.
 III. KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ:
 1.Kết luận:
 - Bản thân cần tích cực hơn nữa trong việc nghiên cứu, học tập qua nhiều tài 
liệu có liên quan, qua các phương tiện thông tin đại chúng, đồng thời tự đúc kết 
kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy và học hỏi kinh nghiệm của các bạn đồng 
nghiệp để thực hiện tốt công tác giáo dục phát triển vận động cho trẻ
 - Đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến phụ huynh về tầm quan trọng của việc 
tăng cường phát triển ngôn ngữ, nhất là khi thông qua tác phẩm văn học.
 2. Kiến nghị:
 - Đối với nhà trường: Triển khai và áp dụng biện pháp nâng cao chất lượng 
phát triển ngôn ngữ cho tất cả khối lớp trong đơn vị. 
 - Đối với Phòng Giáo dục – Đào tạo thị xã Giá Rai: Triển khai và áp dụng 
biện pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi cho tất cả các 
trường mầm non, mẫu giáo trong thị xã. 
 Trên đây là “Biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua tác 
phẩm văn học” mà tôi đề ra và áp dụng vào lớp tôi đang giảng dạy, bước đầu tôi đã 
thấy được một số thành công, giải pháp còn nhiều sơ sót và bỡ ngỡ mong các đồng 
nghiệp và quý lãnh đạo đóng góp ý kiến để hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm 
ơn.
 XÁC NHẬN CỦA HỘI ĐỒNG XÉT Phong Thạnh, ngày 07 tháng 02 năm 2023
 DUYỆT SÁNG KIẾN, GIẢI PHÁP NGƯỜI VIẾT
 TRƯỜNG
 Huỳnh Kiều Oanh Hoàng Thị Ngọc Thúy
 8 
9