Một số biện pháp hình thành tính tự lập cho trẻ 5 – 6 tuổi

 MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH TÍNH TỰ LẬP CHO 
 TRẺ 5 – 6 TUỔI
 I. ĐẶT VẤN ĐỀ.
 Giáo dục mầm non là ngành học hàng đầu trong hệ thống giáo dục quốc dân, 
chiếm vị trí quan trọng. Giáo dục mầm non có nhiệm vụ xây dựng những cơ sở ban 
đầu đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách con người. Đây là thời điểm mấu 
chốt và quan trọng nhất, tất cả mọi việc đều bắt đầu. Trẻ em rất ngây thơ chúng 
như một tờ giấy trắng vẽ như thế nào là do người lớn chúng ta. Quá trình phát triển 
tâm lý của trẻ khác nhau qua từng độ tuổi, đặc biệt là trẻ ở độ tuổi 5 - 6 tuổi các 
cháu thích làm mọi việc mình thích, thích làm những công việc giúp người lớn. 
Một ngày các cháu đến trường thời gian ở bên cô khá nhiều cô là người trực tiếp 
chăm sóc dạy bảo trẻ từng cái nhỏ đến cái lớn. Vì vậy cần hình thành cho trẻ tính 
tự lập ngay từ khi học lớp mẫu giáo, vai trò của người lớn chúng ta là rất quan 
trọng, đặc biệt đối với giáo viên mầm non, cô là người hướng trẻ tới những hành vi 
đúng, tránh xa hành vi những thói hư tật xấu. Một ngày các cháu đến trường với cô 
từ sáng đến chiều mọi sinh hoạt học hành ăn ngủ đều do cô giáo hướng dẫn. Một 
tay cô giáo chăm, một tay cô giáo dạy bảo. Vì vậy cần hình thành cho trẻ tính tự 
lập ngay từ khi học lớp mẫu giáo.
 Nhận thức được tầm quan trọng của việc hình thành cho trẻ tính tự lập nhất là 
trẻ 5-6 tuổi, tôi đã áp dụng và tìm ra “ Một số biện pháp hình thành tính tự lập 
cho trẻ 5 – 6 tuổi” nhằm giúp trẻ có tính tự lập, hoàn thiện bản thân, có ý thức hơn 
trong hành động của mình, không phụ thuộc và chờ sự giúp đỡ của người khác.
 II. NỘI DUNG.
 1. Thực trạng.
 Trẻ lớp Lá 1 đa số cha mẹ làm nghề nông, làm thuê bận rộn công việc nên 
để con cái cho ông bà chăm sóc nên dẫn đến tình trạng trẻ dựa dẫm, chưa có tính tự 
lập sớm, ở nhà trẻ hay xem điện thoại nhiều khiến trẻ trở nên bị thụ động, ít giao 
tiếp, trò chuyện. Là giáo viên dạy lớp tôi luôn cố gắng khơi dậy tính tự lập của trẻ lớp tôi một cách tốt nhất.
 Tổng số trẻ 33/16 nữ phần đông trẻ được học qua các lớp nhóm, mầm, chồi 
Đa số trẻ đều đạt yêu cầu về 5 lĩnh vực phát triển vì thế trẻ đang dần hoàn thiện, 
phát triển toàn diện về mặt trí tuệ, kĩ năng lẫn tính cách.
 1.1 Thuận lợi.
 Bản thân tôi là một giáo viên trẻ nhưng tôi luôn quan sát để có thể nắm bắt 
được những khả năng, nhu cầu, mong muốn của trẻ để có những cách giáo dục phù 
hợp với yêu cầu của trẻ trong từng hành động. 
 Các cháu có cùng độ tuổi, thông minh, ham hiểu biết, thích khám phá tìm tòi 
những điều mới lạ hấp dẫn.
 Chị em trong tổ đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau thường xuyên trao đổi về hoạt 
động rèn kỉ năng tự lập cho trẻ trong các buổi sinh hoạt tổ.
 Luôn được BGH hướng dẩn chỉ đạo sát sao về công tác chuyên môn tạo mọi 
điều kiện cho giáo viên trong công tác giảng dạy.
 Có hơn 70% phụ huynh quan tâm đến việc học của con em mình, thường 
xuyên trao đổi với giáo viên về tình hình sức khỏe, những tính cách sở thích của 
trẻ để cùng kết hợp với giáo viên có phương pháp giáo dục các cháu tốt hơn.
 1.2 Khó khăn.
 Trẻ được nuông chiều từ nhỏ nên có thói quen ỷ lại, dựa dẫm vào người 
khác, các kĩ năng hoạt động của trẻ còn hạn chế.
 Tuy cùng độ tuổi nhưng nhận thức của từng trẻ không đồng đều, khoảng 
30% trẻ còn hạn chế trong việc rèn tính tự lập.
 Gần 30% phụ huynh chưa quan tâm và cũng chưa chú trọng đến việc giáo 
dục kỹ năng tự lập sớm cho con.
 2. Biện pháp thực hiện.
 2.1. Lựa chọn những kỹ năng cần thiết để rèn tính tự lập cho trẻ 5- 6 tuổi.
 Có một câu nói mà tôi rất tâm đắc đó là “Nếu bắt cho con một con cá, con sẽ 
có cá ǎn một ngày. Nhưng nếu dạy con bắt cá, con sẽ có cá ăn suốt đời”. Xuất phát 
từ tư duy này chúng ta cần phải dạy con tính tự lâp, sống bằng đôi tay của mình 
ngay từ nhỏ. Vì vậy ngay từ đầu năm học tôi đã nghiên cứu và lựa chọn những kỹ 
năng cần thiết và phù hơp để rèn trẻ lớp mình như sau:
 Kỹ năng phục vụ bản thân: Tự thay quần áo khi thấy bẩn, tự đánh răng sau 
khi ăn, tự lau nước trên sàn, lau bụi trên bàn, tự đi uống nước khi cảm thấy khát, xã 
nước sau khi đi vệ sinh, đi vệ sinh đúng nơi qui định, rửa tay bằng xa phòng khi 
tay bẩn, nhặt rác, bỏ rác vào đúng nơi qui định, tự rửa tay, chân khi thấy bẩn, biết 
tự đi vệ sinh khi thấy có nhu cầu.
 Kỹ năng thực hiện các công việc của bản thân ở lớp: Tự nhặt đồ chơi, tự cởi và 
mặc quần áo, rửa mặt, rửa tay, tự đi dép, tự cất dép, lấy đồ dùng cá nhân của mình 
khi đến lớp và khi ra về, tự ăn, tự đi lên xuống cầu thang, tự lấy và cất nệm gối.
 Ví dụ: Như đến giờ hoạt động chiều thay quần áo cho trẻ tôi cho tự lấy và 
thay quần áo, khi thực hiện xong cho trẻ tự gấp quần áo bỏ vào túi của trẻ một cách ngay ngắn và ngăn nắp. Hay hướng dẫn cho trẻ tự lấy khăn lau mặt sau khi rửa 
mặt.
 Kỹ năng hỗ trợ người khác: Lấy, cất đồ dùng học tập, chuẩn bị bàn ăn, nệm 
gối chuẩn bị ngủ cùng cô, lấy ly nước uống khi được nhờ, xách phụ đồ, tưới cây. 
 Tôi lựa chọn các kỉ năng như trên nhằm giúp trẻ được thực hành trãi nghiệm 
nhiều hơn dần dần trẻ hoàn thiện các kỉ năng tự phục vụ và trẻ phát triển toàn diện.
 2.2. Lồng ghép giáo dục tính tự lập cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua hoạt động 
học.
 Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã có khả nǎng làm một số việc đơn giản, trẻ đã có ý 
thức về điều đó và luôn chứng tỏ khả năng của mình trong giờ học đối vói các hoạt 
động cần đến đồ dùng của trẻ, tôi chỉ chuẩn bị đồ dùng đặt sẵn trên bàn sau đó cho 
trẻ tự lên lấy đồ dùng học tập về vị trí ngồi của mình, kết thúc tiết học cũng vậy tôi 
cho trẻ tự dọn dẹp sắp xếp đồ dùng học tập đúng nơi qui định.
 Ví dụ: Trong giờ học toán tôi đã chuẩn bị rỗ đồ dùng cho mỗi trẻ nhưng tôi 
đặt chúng vào một chỗ, tôi cho mỗi trẻ lên lấy một rỗ về chỗ của mình để học. Học 
xong trẻ cất đồ dùng đúng vị trí.
 Khi được tự đi lấy đồ dùng học tập như vậy tôi thấy trẻ rất tích cực, hứng thú 
học và luôn muốn khám phá xem mình được học gì ở các đồ dùng đó, giờ học nào của lớp tôi đều thấy trẻ hứng thú từ đầu giờ học đến cuối giờ học. Qua đó tôi còn 
rèn luyện cho trẻ thói quen gọn gàng ngǎn nắp, lấy đâu cất đấy.
 Tôi luôn khuyến khích động viên trẻ, mạnh dạn, tự tin, biết hoạt động độc 
lập. Trẻ hứng thú và tích cực hoạt động, vận động, nhanh nhẹn hoạt bát hơn, rèn sự 
khéo léo của đôi bàn tay. Phát triển nǎng lực hoạt động trí tuệ, trẻ sẽ chủ động 
trong mọi hoạt động không ỷ lại vào người khác.
 Ví dụ: Giờ học khám phá chù đề bản thân “Các bộ phận cơ thể” giúp trẻ biết 
giữ gìn vệ sinh cơ thể biết rửa mặt, đánh rǎng, thay quần áo gọn gàng, sạch sẽ.
 Ví dụ: Trong giờ làm quen văn học, bài thơ: “Mèo đi câu cá” dạy trẻ biết 
chăm chỉ lao động tự phục vụ cho bản thân.
 2.3. Thường xuyên cho trẻ 5- 6 tuổi tham gia các công việc tự phục vụ 
vừa sức thông qua các hoạt động hàng ngày để rèn tính tự lập.
 Giờ đón trả trẻ: Ở trẻ 5- 6 tuổi trẻ tích cực tìm hiểu các sự vật, hiện tượng 
xung quanh, trẻ rất muốn tự làm mọi việc để khẳng định mình. Ý thức này chi phối 
phần lớn các hoạt động trong ngày của trẻ. Vì vậy tôi luôn tôn trọng và thỏa mãn 
nhu cầu tự lập của trẻ kết hợp sử dụng phương pháp khích lệ động viên trẻ.
 Ví dụ: Tôi thấy khi tới lớp trẻ rất thích được tự cởi giày, dép và tự cát lên giá 
dù mỗi lần trẻ làm công việc đó rất lâu nhưng làm như vậy tôi luôn đúng bên cạnh 
chờ đợi trẻ kết hợp động viên trẻ để trẻ biết tự giác cởi và cất giày, dép lên giá rất 
dẹp và gọn. Để giúp trẻ thực hiện được các thói quen tự phục vụ một cách phấn khởi và 
nhớ lâu tôi đã kết hợp lồng ghép những bài thơ, bài hát có ý nghia giáo dục giữ gìn 
vệ sinh để trẻ dễ dàng thực hiện các kỹ năng đó.
 Giờ ăn, ngủ: Thói quen tự lập trong ăn, ngủ là một nét tâm lí quan trọng cân 
phải hình thành cho trẻ ngay từ nhỏ, vì thói quen này giúp cho trẻ có ý thức chủ 
động, tự giác trong ăn uống vệ sinh cần phải dạy cho trẻ tự xúc ăn, ǎn hết xuất, ǎn 
uống có vǎn hóa, ngủ đúng giờ.
 Thông qua hoạt động ăn, ngủ có thể dạy trẻ cách chuẩn bị những đồ dùng, 
dụng cụ cần thiết như: Xếp bàn ghế, chia muỗng, lấy khăn lau và đĩa trước khi ăn, 
dạy trẻ cách xếp tô, muỗng vào rổ, lau bàn, xếp ghế gọn gàng sau khi ǎn xong, biết 
tự lấy nệm gối chuẩn bị ngủ, cất nệm gối sau khi ngủ dậy...
 Kĩ năng tự phục vụ, làm những công việc vừa sức là cơ sở giáo dục tính tự 
lập, lòng yêu lao động cho trẻ. Đó là những tính cách cân thiệt được hình thành 
trong gia đình cũng như nhà trường và xã hội.
 Hoạt động ở các góc: Với trẻ mầm non hoạt động vui chơi là hoạt động chủ 
đạo qua đó “Trẻ học mà chơi, chơi mà học”. Vì vậy trong giờ hoạt động chơi ở các 
góc tôi gợi ý để trẻ tự chọn góc chơi vai chơi mà trẻ thích hướng dẫn trẻ cách sử 
dụng đồ chơi, tôi quan sát có lúc tôi tạo ra các tình huống để trẻ tự giải quyết, tôi 
chơi cùng trẻ giúp trẻ khám phá những điều mới lạ hấp dẫn...khi hết giờ chơi tôi cho trẻ tự cất đồ chơi các góc mà trẻ chơi, ngăn nắp, gọn gàng động viên, khuyến 
khích trẻ để giờ sau trẻ chơi tốt hơn.
 Ví dụ: tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ, sau khi thoả thuận trẻ tự đến từng 
góc chơi lấy đồ dùng nhẹ nhàng và kết thúc hoạt động trẻ biết sắp xếp dọn dẹp để 
đồ dùng vào tủ kệ ngăn nắp gọn gàng, chơi xong trẻ biết dùng khăn ước lau bụi các 
tủ kệ đồ chơi giúp cô giáo.
 Ví dụ: Trong góc chơi âm nhạc “Các bạn hôm nay chơi ở góc âm nhạc hát 
đuợc nhiều bài hát hay và có sử dụng dụng cụ âm nhạc, trước khi kết thúc trò chơi 
các con nên làm gì. Bằng những câu hỏi gợi mở và tạo tình huống cho trẻ tôi đã 
làm tăng vốn hiểu biết của trẻ và làm giàu trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ nhằm 
giúp trẻ phải biết sắp xếp dụng cụ gọn gàng.
 Hoạt động ngoài trời: Tôi thường xuyên tổ chức cho trẻ tham gia một số 
hoạt động như: Nhặt lá rụng ở sân trường, nhặt rác bỏ vào thùng rác, nhỗ cỏ, tưới 
nước cho cây...tôi chia trẻ ra thành các nhóm nhỏ cho trẻ tự chọn công việc mà 
mình thích mỗi nhóm 5-6 trẻ, nếu trong quá trình trẻ thực hiện tôi quan sát thấy trẻ 
nào còn lúng túng thì tôi lại gần hướng dẫn và cùng làm với trẻ trò chuyện với trẻ 
về mục đích, ý nghĩa và công việc trẻ đang làm...từ đó trẻ thêm hiểu và yêu quý 
cây xanh, yêu thiên nhiên, biết giữ gìn bảo vệ môi trường xanh – sạch – đẹp 
hơn khi trẻ làm tốt công việc được giao cô tuyên dương, khen ngợi, trẻ cảm thấy 
hứng thú, tự tin hơn và từ đó thích tham gia vào các hoạt động tập thể của lớp hơn. Tổ chức cho trẻ thông qua các hoạt động trãi nghiệm lễ hội: trong một năm 
học có rát nhiều lễ hội như ngày hội đến trường của bé, ngày nhá giáo Việt Nam 
20/11, ngày quốc tế phụ nữ 8/3 trường tổ chức tôi cho trẻ sắp xếp ghế ngồi, dán 
hoa, thổi bong bóng trang trí phục vụ cho các lễ hội.
 2.4. Phối hợp với phụ huynh.
 Trong giáo dục mầm non thì sự kết hợp giữa gia đình và nhà trường là vô 
cùng quan trọng, bởi không phải phụ huynh nào cũng hiểu được giáo dục tính tự 
lập cho trẻ là rất cần thiết, vì vậy tôi thường xuyên chia sẻ các nội dung về giáo 
dục tính tự lập cho trẻ qua góc tuyên truyền của lớp hay qua giờ đón, trá trẻ, qua 
các buổi họp phụ huynh...Tôi trò chuyện với phụ huynh để biết được đặc điểm tính 
cách và cách giáo dục tính tự lập cho trẻ ở gia đình, dần dần tôi giúp phụ huynh 
hiểu rằng việc bao bọc con là đang làm hạn chế sự phát triển tính tư duy, tính tự 
lập, sẽ khiến trẻ trở nên thụ động, trẻ không có các kĩ năng cần thiết. Dù dó là việc 
đơn giản nhất, nên ngay từ khi trẻ còn nhỏ cha mẹ hãy để trẻ tự lập như: Việc tự 
xúc ǎn từ khi trẻ có thể cầm muỗng, trẻ tự ăn món ăn mà trẻ thích, hay khi trẻ chơi 
xong cha mẹ hãy giáo dục cho con thói quen tự cất đồ. Việc để con tự lập của các 
bậc phụ huynh, không chỉ giúp cho trẻ tự tin, chủ động, thể hiện năng lực của mình 
đồng thời cha mẹ hãy xây dựng cho trẻ một môi trường giáo dục tốt để giúp trẻ 
hình thành và phát triển tính tự lập một cách hiệu quả nhất.
 Tạo nhóm zalo lớp lá 1 mời tất cả phụ huynh vào nhóm thường xuyên gửi 
video, hình ảnh trẻ ở lớp tự làm các công việc như: sắp xếp nệm gối trước và sau 
khi ngủ, tự lấy chén, muỗng ăn cơm, hay lau bàn ghế giúp cô giáo và một số kỉ 
năng tự phục vụ khác, từ đó phụ huynh dần hiểu được việc rèn kỉ năng tự phụ vụ là 
vô cùng quan trọng và phối hợp tốt hơn với cô giáo khi rèn cho trẻ khi trẻ ở nhà.
 3. Kết quả.
 Đối với trẻ: Sau khi thực hiện những biện pháp trên tôi thấy trẻ đã có tính tự 
lập, đã có những kỹ năng cần thiết phù hợp với độ tuổi như: kỹ năng tự phục vụ, 
kỹ năng giữ gìn vệ sinh, kỹ năng giúp đỡ mọi người trở nên tốt hơn, trẻ tự tin mạnh 
dạn khi tham gia các hoạt động. Trước khi áp dụng biện pháp đạt 67.6% và sau khi 
áp dụng biện pháp đạt được 93.9%.
 Đối với giáo viên: Bản thân tôi nâng cao kiến thức, kinh nghiệm về phương 
pháp giáo dục tính tự lập cho trẻ, biết lựa chọn các nội dung hợp lý trong tổ chức 
các hoạt động giúp trẻ phát huy tính tự lập. Được nhà trường quan tâm giúp đỡ và 
động viên, luôn được phụ huynh tin tưởng khi gửi con em mình.
 Đối với phụ huynh: Phụ huynh luôn hưởng ứng và thường xuyên trao đổi 
với cô giáo về những phương pháp để rèn tính tự lập cho trẻ, không còn làm thay 
trẻ hay nuông chìu theo trẻ, phối hợp tốt với cô giáo trong công tác rèn kỉ năng tự 
phục vụ cho trẻ khi ở và cả khi trẻ ở nhà và rất tin tưởng cô giáo bởi thấy được sự 
tiến bộ rõ rệt của con em mình. 
 4. Bài học kinh nghiệm.
 Khi thực hiện đề tài này với những biện pháp thực hiện và kết quả thu được 
tôi rút ra bài học như sau:
 Bản thân cô giáo phải dành nhiều thời gian để tham khảo luôn nghiên cứu 
sách báo, dự giờ để rút kinh nghiệm cho bản thân. Đầu tư từ cách tổ chức cách hoạt 
động sao cho phù hơp với các cháu cho đến việc làm thêm nhiều tranh ảnh đồ dùng 
đồ chơi, Cô giáo không ngừng rèn luyện cho mình tác phong, học hỏi nơi đồng nghiệp, tham dự hội thi khi có dịp và luôn phát huy tính tích cực ở mọi nơi mọi lúc 
có thể. 
 Kết hợp chặt chẽ với phụ huynh học sinh để có sự giúp đỡ theo yêu cầu của 
lớp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện.
 Việc lồng ghép tích hợp, cho trẻ rèn tính tự lập ở mọi lúc, mọi nơi giúp trẻ 
nâng cao hiệu quả về các kỹ năng của mình hơn.
 Trong quá trình giảng dạy cô phải quan tâm đến khả năng từng trẻ để có 
biện pháp bồi dưỡng phù hợp để đưa chất lượng đồng đều.
 III. KẾT LUẬN. 
 1. Kết luận.
 Rèn trẻ tính tự lập sẽ giúp trẻ hình thành một số thói quen và thái độ tốt với 
công việc, dạy trẻ các bài học có giá trị về cuộc sống, không phải mọi thứ đều có 
sẵn mà phải do con người làm việc mới có. Ðể trẻ có kỹ năng phục tự lập tốt, phụ 
huynh và giáo viên cần luôn bên cạnh để khuyến khích động viên trẻ, tránh để mất 
thói quen tự lập ở trẻ. Ngưòi lớn không làm hộ trẻ mà cần tạo cơ hội cho trẻ làm để 
hình thành ở trẻ ý thức và suy nghĩ “con có thể tự làm được”, tin tưởng trẻ và cho 
trẻ tự làm, dù lúc đầu có thể là chưa đúng, có sai sót nhưng dần dần trẻ sẽ tự phục 
vụ đuợc bản thân.
 Qua một năm học thực hiện theo các hình thức đó tôi thấy đã đạt được hiệu 
quả rõ rệt. Đặc biệt, với những hình thức tôi đưa ra, trẻ nhận thức rất nhanh và biết 
ứng dụng trong cuộc sống thông qua việc trẻ được trải nghiệm trong hoạt động học 
tập, vui chơi, lao động và vệ sinh. Từ đó, tạo cho trẻ sự mạnh dạn, tự tin. Thông 
qua việc trẻ được thảo luận, suy nghĩ tìm ra cách giải quyết đã giúp trẻ phát triển ở 
nhiều mặt. Trẻ phát triển được các kỹ nǎng phán đoán, suy luận, biết đưa ra quyết 
định của mình. Bên cạnh đó, ở các lĩnh vực trẻ cũng có những tiến bộ rõ rệt.
 2. Kiến nghị.
 Đối với nhà trường: Triển khai và áp dụng Một số biện pháp hình thành tính 
tự lập cho trẻ 5 – 6 tuổi cho tất cả khối lớp trong đơn vị. Đối với phòng Giáo dục - Đào tạo thị xã Giá Rai: Triển khai và áp dụng Một 
số biện pháp hình thành tính tự lập cho trẻ 5 – 6 tuổi cho tất cả các rường mầm 
non, mẫu giáo trong thị xã.
 Trên đây là Một số biện pháp hình thành tính tự lập cho trẻ 5 – 6 tuổi mà bản 
thân tôi thực hiện được trong năm học này. Tôi mong rằng sẽ nhận được sự quan 
tâm, giúp đỡ của lãnh đạo cũng như Hội đồng khoa học các cấp để từ đó bản thân 
tôi rút ra được các kinh nghiệm sâu sắc hơn để có biện pháp hình thành tính tự lập 
cho trẻ 5 – 6 tuổi đạt kết quả tốt hơn.
 Tôi chân thành cảm ơn!
 Phong Thạnh, ngày 15 tháng 5 năm 2024
 Người viết
 Nguyễn Thị Hằng Ni